بیننده گرامی، شما هم می توانید عکس ها و آثار صوتی و تصویری مورد علاقه خود را در نگاه به اشتراک بگذارید. لطفا از اینجا
(http://negahmedia.ir/member)
شروع کنید

خانه | شهر ها | روستاها | اماکن زیارتی | اماکن تاریخی | جاذبه های طبیعی | موزه ها | فرهنگ محلی | صنایع دستی | مشاهیر استان



استان خراسان رضوی / صنایع دستی / سفال مند گناباد

بازدید : 4229
28 ارديبهشت 1391
100 / 0.4
 

سفالگری در گناباد حداقل پیشینه ای پنج هزار ساله دارد که با مراکز تمدنی هم عصر خود از شیو ه ای یکسان پیروی می کرده اما « سفال مند » با مصالح و تزیینات متفاوت به عنوان پدیده ای نوظهور از اواخر قرن یازدهم هجری در « مند » رایج شده و با سفالهای میبد یزد ، اصطبهان فارس و شهرضای اصفهان شباهت تام داشته و اگرچه در طول زمان تا حدودی از محیط نیز تأثیر پذیرفته و عواملی مانند ذائقه مصرف کننده و اعمال سلیقه سازنده به آن رنگ و بوی خاص داده است ، با وجود این استفاده غالب از نقش مایه های سنتی و رنگهای گرم و شاد سفال « مند» را جذاب و قابل طرح در مجامع هنری نگاه داشته است .سفال مند از لحاظ نوع مواد تشکیل دهند به دو گروه جسمی و چینی تقسیم می شود . ماده اولیه سفال جسمی خاک رس است که از رسوبات سیلابهای وارد شده به بندهای اطراف گناباد برداشت می شود . این نوع خاک اندکی قرمز رنگ و نرم است که برای پیشگیری از ترک خوردگی باید کمی ماسه بادی به آن افزوده شود . گل رس به خوبی ورز داده می شود و پس از طی مراحلی برای ساخت و پرداخت انواع ظروف مورد استفاده قرار می گیرد . سفال جسمی مند بدون لعاب قرمز اخرایی است و با پوشش لعابی به رنگهای مختلف عرضه می شود استحکام این نوع سفال زیاد است به همین جهت ظرفهای بزرگ و پر اصطکاک مثل قاب ، قدحهای بزرگ ، خم و کشک ساب از سفال جسمی ساخته می شود . مواد تشکیل دهنده سفال چینی ترکیبی از پودر سنگ سفید و گل سرشور است گل سفید رنگی که از این دو عنصر حاصل می شود در فرهنگ سفالگری مند به چینی شهرت دارد . جمع آوری ، کوبیدن و به عمل آوردن گل چینی با تحمل زحمت و صرف وقت و هزینه نسبتا زیاد توام است به همین دلیل سفالگر ترجیح می دهد ظرفهای کوچک و ظریف و تجملی را با آن گل بسازد . بدنه ظرفهای ساخته شده از گل چینی قبل از لعاب ، سفید متمایل به کاهی است و جهت زمینه سازی برای تزیین بدنه پوشش سفید رنگی مرکب از کائولن و گل گیوه معروف به لایه بر روی ظرف کشیده می شود . سفال مند معمولا لعابدار است . لعاب یک رنگ را برای تزیین و انسداد منافذ ریز بدنه مورد استفاده قرار می دهند که در این صورت ظروف به رنگ دلخواه و یکدست عرضه می شوند و لعاب شیشه ای یابی رنگ به عنوان حفظ نقشها و درخشندگی بدنه ظرف کاربرد دارد . مهمترین مشخصه سفال مند عناصر تزیینی بر گرفته از طبیعت است . این عناصر که در چهار گروه انسانی ، حیوانی ، گیاهی و هندسی جای می گیرند ، به ظاهر نقشها و خطوط ساده و آشنایی هستند اما وقتی آن نقشها و خطوط مورد مطالعه و ارزیابی دقیق قرار می گیرند بر حضور آیینها و باورهای کهن ایرانی در خاستگاه اولیه آن نگاره ها گواهی می دهند . از جمله نقش ماهی که بدنه اکثر ظرفهای مند از زینت داده و جایگاه والایی در روایات اسطوره ای دارد . ماهی در بیش از اعتقادی ایرانیان از سویی سرور آفریدگان آبی و از سوی دیگر بزرگترین آفریدگان اورمزد در مقابل وزغ بزرگترین آفریدگان اهریمنی است . به عبارت دیگر ماهی مظهر موجودات آبی . ژرف نگری و تیزبینی است . او نگهبان « هوم سپید » نماد گیاهان است . 1)نقش خورشید: این نقش در اصطلاح سفالگران مندی به خورشید خانم شهرت دارد . خورشید در فرهنگ ایران باستان جایگاه والا و مهمی دارد و از كهنترین دوران دستمایه هنری ایرانیان بوده است . در اندیشه ایرانیان خورشید جاودانه بوده و از فروغش بركت و حاصلخیزی به جهان عرضه می شده و در گناباد هم خورشید تابان بیش از هر پدیده دیگر خودنمایی كرده و توجه هنرمندان این سرزمین را به خود جلب نموده و عنصری اصلی برای تزئین ظروف سفالی گریده است . نقش خورشید بر كف و نقطه مركزی ظروف سفال شاید ، دلیل بر اهمیت و اعتبار و تقدس آن باشد . 2)نقش ماهی و درخت زندگی : نقش ماهی یكی از عناصر عمده تزئین ظروف سفالی مند گناباد است و معمولاً به دو صورت افقی و عمودی بر بدنه ظروف و سطح داخلی آن نقش بسته است كه بر بدنه برخی ظرفهای استوانه ای مند گناباد كه با نقش ماهی زینت یافته اند درختی در میان دو ماهی نقش بسته كه یكی از ماهی ها وارونه كشیده شده و سر در خاك كرده گویی در جوار درخت چیزی را جستجو می كند . ماهی در بینش اعتقادی ایرانیان قدیم از سویی سرور آفریدگان اورمزد در مقابل وزغ ، بزرگترین آفریدگان اهریمنی است . بنابر، این تعاریف ماهی مظهر موجودات آبی و ژرف نگری و تیزبینی می باشد . او نگهبان ((هوم سپید)) كه مظهر گیاهان و زندگی است نیز می باشد . در بندهش آمده است كه هوم سپید در دریای فراخكوت رسته است و گینا مینو (اهریمن) در دشمنی با آن در عمق آب وزغی را آفریده كه هوم را تباه كند . اورمزد برای بازداشتن آن وزغ دو ماهی آفریده كه همواره پیرامون آن هوم می گردند و همیشه یكی از آن ماهیان سرش به سمت وزغ است . به اعتقاد قدما ایزد هوم در درون درخت ((گوكرن)) است و هوم درختی درمان بخش است . برگرفته از كتاب پژوهشی آقای مجید لباف خانیكی

کلمات کليدي :
يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.
 
جاجیم بافی
جاجیم بافی
مدت ويدئو : 02:33/1
بازدید : 1572
خراطی
خراطی
مدت ويدئو : 05:04/1
بازدید : 3399
فرت بافی
فرت بافی
مدت ويدئو : 05:01/1
بازدید : 2325
هنر تذهیب
هنر تذهیب
تعداد تصوير : 12
بازدید : 3438
ارغوان
ارغوان
مدت ويدئو : 03:30/1
بازدید : 2012
چارق دوزی قوچان
چارق دوزی قوچان
مدت ويدئو : 03:35/1
بازدید : 1724
فرش كاشمر
فرش كاشمر
مدت ويدئو : 04:41/1
بازدید : 1305
تابلو فرش
تابلو فرش
مدت ويدئو : 03:05/1
بازدید : 1894
قلمزنی روی نقره
قلمزنی روی نقره
مدت ويدئو : 02:59/1
بازدید : 2790


مس زنجان
مس زنجان
مدت ويدئو : 04:27/1
بازدید : 3009
قالی گل پتو
قالی گل پتو
تعداد تصوير : 8
بازدید : 428
ابریشم بافی
ابریشم بافی
مدت پادکست : 1:33
بازدید : 2899
سفالگر شوشان
سفالگر شوشان
مدت ويدئو : 04:49/1
بازدید : 241
تولید داخلی قالیبافی
تولید داخلی قالیبافی
مدت ويدئو : 05:54/1
بازدید : 1130