شهرتاریخی گز

در حال بارگذاری ...ویدیو

12 شهريور 1398

شهر گز شهرتاریخی گزدردشت نسبتا مسطحی قرارگرفته که فاقد عوارض طبیعی می باشد این شهربه فاصله 18 کیلومتری شمال اصفهان (9 کیلومتری ازانتهای اصفهان ) وکناراتوبان جدیداصفهان – تهران واقع شده است ازنظرتقسیمات کشوری جزء شهرستان شاهین شهرومیمه ازاستان اصفهان می باشد طول شرقی شهرگزازنصف النهارگرینویچ 51 درجه و39 دقیقه و30 ثانیه وعرض شمالی آن ازخط استوا 32 درجه و38 دقیقه و30 ثانیه است ارتفاع این شهرنسبت به سطح دریا درحدود 1500 متروجمعیت آن حدود 20 هزارنفرمی باشد0 ازنظرآب وهوایی واقلیم شناسی جزء ناحیه نیمه بیابانی خفیف به شمار می رود اقتصاد این شهرازدیربازبرپایه زراعت ودامپروری بوده و وجودقنوات متعدددراین شهرحاکی ازسابقه طولانی حرفه کشاورزی می باشدازعمده محصولات آن میتوان به غلات ، چغندرقند ، پسته وبه ویژه خربزه اشاره نمود0 ازصنایع دستی ، قالیبافی بانوان وازصنایع کارگاهی می توان به کوره های آجرپزی اشاره نمود 0قدمت شهرگزبه پیش ازظهوراسلام می رسد 0بافت اصلی شهر، دژمانندبوده که به مرور زمان ازبین رفته وجزخرابه هایی ازآن باقی نمانده است 0درکتاب نزهه القلوب نوشته حمداله مستوفی آمده است «بهمن ابن اسفندیارهخامنشی (اردشیردرازدست ) دراین شهرآتشکده ای ساخت که باظهوراسلام به مسجدتبدیل گشت » ازاماکن تاریخی مذهبی این شهرمسجدجامع آن بوده که نمایه محراب آن متعلق به دوران سلجوقی است این بنادردرون صفویان تجدیدبناگردیده است ازدیگربناهای تاریخی این شهرکاروانسرای عباسی است که درمجاورت این شهرواقع گردیده است گزمهدعلماء ، عرفا، شعرا ، هنرمندان وهمچنین صنعتگران بنامی است که بعضا˝ شهرت جهانی دارندشهرگزدرحقیقت ازقدیمی ترین روستاهای ایرانی وازنقاط تمدن نشین آریایی درنواحی مرکزی ایران بوده وشاخص منحصربه فرد این دیارکهن زبان است که جزء اصیل ترین شاخه های زبان آریایی می باشد این شهربزرگترین وآبادترین سرزمین درشمال اصفهان درسده های قبل ازاسلام وقرون اولیه اسلامی بوده است جغرافیا ی گزبرخوار منطقه برخوار با سابقه تاریخی طولانی وگویش محلی آن که بسیاربه پارسی باستان ودری ساسانی شبیه است ، در حاشیه شهرتاریخی و زیبای اصفهان واقع گردیده است به نظرمی‌رسد لغت برخوار که مشتق از دو کلمه «بر» به معنی انواع و« خوار» که از خواروبار و بنشن گرفته شده ، نشانگر موقعیت این سرزمین بعنوان محلی که درآن انواع کشت میوه و دانه های خوراکی انجام می‌گرفته ، می باشد این منطقه ازسی ودو پارچه آبادی تشکیل گردیده که قریه گز از بزرگترین وقدیمی‌ترین آبادیهای آن است برخوار با ارتفاع 1500 مترازسطح دریا ، در 18 کیلومتری شمال شرقی اصفهان ودر حاشیه کویرمرکزی ایران واقع شده است که ازشمال به شهرستان نطنز و بخش میمه ، از جنوب به شهراصفهان و منطقه ماربین ، ازغرب به شهرستان نجف آباد ومنطقه دهق وعربستان (عراق عجم ) وازشرق به شهرستان اردستان منتهی می شود این دشت نسبتا وسیع از32 درجه و38 دقیقه تا 32 درجه و12 دقیقه عرض شمالی ازخط استوا و از51 درجه و10 دقیقه تا 52 درجه و14 دقیقه طول شرقی از نصف النهارگرینویچ گسترش داشته که دراکثرکتب جغرافیایی دوره اسلامی ازآن به عنوان نخستین منزلگاه بین اصفهان ، کاشان ، قم و ری نام برده شده است دردهه‌های اخیر، توسط متخصصین ، راه‌ها وکاروانسراهای آن به تفصیل شرح داده شده که به احتمال قریب به یقین قریه و روستای گز در این دشت سرسبز وحاصلخیز از قدیمی‌ترین روستاهای این منطقه بوده است وجه تسمیه شهر در این مورد اطلاعات دقیقی در دست نیست و احتمالاً به علت وجود درختچه های گز در این ناحیه بوده است. گویش وزبان محلی گویش و زبان گزبرخوار فرس قدیم بصورت قسمتی اززبانهای چهارگانه پهلوی یا پهله ای (شهری ) ، ولایتی (روستایی ) ، بتری ( بریده وکوتاه ) ‌و دری که مربوط به بیان ودشت و دره و صحرا بوده است این گویش به تدریج ازقرن یازدهم هجری به بعد تحت تأثیرزبان خط فارسی قرارگرفته وتغییر یافته است ولی در حال حاضر، گویش مزبور یک گویش قدیمی و اصیل ایرانی محسوب می‌گردد و از نظر کتابت بدون خط و از الفبای فارسی و عربی و اعراب آنها استفاده می‌نموده و می‌کند و به علت تشابهاتی که در بعضی لغات وکلمات و واژه‌ها با گویش زبان آلمانی و بعضی نواحی اروپا و حتی یونان داشته است ، مورد تحقیق و بررسی متخصصین و فرهنگ شناسان آلمانی نظیر« ویلهلم ایسلر» قرارگرفته بطوری که نامبرده ، کتابی درباره گز و ساختارگویش آن به زبان آلمانی منتشر نموده است گزِ بُرخوار شهری است در بخش مرکزی شهرستان شاهین‌شهر و میمه استان اصفهان ایران شهر تاریخی گز در دشت نسبتاً مسطحی قرار گرفته که فاقد عوارض طبیعی است. این شهر به فاصله ۱۸ کیلومتری شمال اصفهان و کنار اتوبان جدید اصفهان – تهران واقع شده‌است. از نظر تقسیمات کشوری از توابع شهرستان «شاهین‌شهر و میمه» از استان اصفهان محسوب می‌گردد. طول شرقی شهر گز از نصف‌النهار گرینویج ۵۱ درجه و ۳۹ دقیقه و ۴۰ ثانیه و عرض شمالی آن از خط استوا ۳۲ درجه و ۳۸ دقیقه و ۳۰ ثانیه است. ارتفاع آن نسبت به سطح دریا در حدود ۱٬۵۰۰ متر و جمعیت آن طبق سرشماری سال ۱۳۹۰، برابر با ۲۱٬۹۹۱ هزار نفر (۶٬۷۱۰ خانوار) می‌باشد. آب و هوا از نظر آب و هوایی دارای آب و هوای نیمه صحرایی و از لحاظ اقلیم‌شناسی جزء اقلیم نیمه‌بیابانی خفیف به‌شمار می‌رود. بارندگی آن کمتر از شهر اصفهان و تبخیر آن زیادتر است. خاک‌های منطقه عموماً از جنس رس با چسبندگی نسبتاً زیاد با کمی شن و ماسه است. پیشینه تاریخی قدمت و کهن‌سالی گز به بیش از دوهزار سال پیش می‌رسد. بافت این شهر قدیمی بوده و به صورت سنتی بنا گردیده است ولی در سال‌های اخیر تغییراتی یافته و سبک جدید معماری در آن متداول شده‌است. حمدلله مستوفی در کتاب نزهه‌القلوب می‌نویسد: «بهمن بن اسفندیار در این ده آتشکده‌ای ساخته است.» این آتشکده گویا بعد از حمله اعراب به ایران و نفوذ اسلام در این شهر به مسجد تبدیل شده‌است. گزبرخوار با دارا بودن تپه باستانی نماز باقی‌مانده از دوران اشکانیان، قدیمی‌ترین سند باستان‌شناسی و گور خمره را در خود دارد گویش و زبان محلی گویش و زبان گزبرخوار گویش گزی ، فرس قدیم به‌صورت قسمتی از زبان‌های چهارگانه پهلوی یا پهله‌ای (شهری)، ولایتی (روستایی)، بتری (بریده و کوتاه) و دری که مربوط به بیان و دشت و دره و صحرا بوده‌است. این گویش به تدریج از قرن یازدهم هجری به بعد تحت تأثیر زبان و خط فارسی قرار گرفته و تغییر یافته‌است ولی در حال حاضر، گویش مزبور یک گویش قدیمی و اصیل ایرانی محسوب می‌گردد و از نظر کتابت بدون خط و از الفبای فارسی و عربی و اعراب آن‌ها استفاده می‌نموده و می‌کند و به علت تشابهاتی که در بعضی واژه‌ها با گویش زبان آلمانی و بعضی نواحی اروپا و حتی یونان داشته‌است، مورد تحقیق و بررسی متخصصین و فرهنگ شناسان آلمانی نظیر «ویلهلم آیلرس» (۱۹۸۹–۱۹۰۶ م) قرارگرفته‌است. به طوری که نامبرده، هنگامی که در موسسّهٔ باستان‌شناسی آلمان در اصفهان بود (۱۳۲۰–۱۳۱۵ هـ. ش) و سپس در دههٔ ۱۳۴۰ خورشیدی به ضبط گویش گزی همّت گماشت. وی حاصل این گردآوری را با کمک اولریش شاپکا در دو جلد نفیس در آلمان و با عنوان «Westiranische Mundarten aus der Sammlung Wilhelm Eilers» (گویش‌های ایران باختری از گردایه‌های ویلهلم آیلرس) منتشر کرد. دیوان درویش عباس جزی به زبان محلی گز باقی مانده و به چاپ رسیده است. این کتاب شامل حدود ۴۰۰ غزل است بناهای تاریخی مسجدجامع گز مسجد جامع گز یک مسجد کوچک چهار ایوانی از دوره سلاجقه است (قرن ششم) که دردوره‌های بعد خرابی‌هایی به آن وارده آمده و دوباره تجدید ساختمان شده، با این همه، مقدار زیادی از مشخصات سلجوقی خود را حفظ کرده‌است. ایوان‌های شمالی، جنوبی، شرقی و غربی دراین مسجد، دو به دو قرینه هم هستند و صحن آن به شکل مربع و طول و عرض آن در حدود ۱۲ متر می‌باشد. آثار قابل ملاحظه سلجوقی این مسجد در ایوان غربی آن است و دو راهروی فعلی مسجد در طرفین این ایوان قرار دارند. در هر یک از اضلاع شمالی و جنوبی، ایوانی در مدخل به ارتفاع تقریبی دو متر و نیم قرار دارد. کاروانسرای عباسی یکی از نمونه‌های جالب کاروانسراهای دوره شاه عباس اول که در سر راه اصفهان به شمال ساخته شده، کاروانسرای گز است. طول این کاروانسرای تاریخی در قسمت خارج آن از مشرق به مغرب ۹۶ متر و عرض آن از شمال به جنوب ۸۳ متر و در داخل کاروانسرا طول صحن آن از مشرق به مغرب چهل متر و عرض آن از شمال به جنوب ۴۰ متراست. در چهار گوشه کاروانسرا چهار برج دیگری بنا شده که منظره آن از دور هم نمایان است و برای دیده‌بانی به‌کار می‌رفته است. ارتفاع سردر باشکوه کاروانسرای گز یازده متر است و نمای خارجی آن شامل ایوان‌های فوقانی و تحتانی با جرزها و پشت‌بغل‌های کاشی‌کاری از نوع معقلی می‌باشد. قسمت فوقانی سردر ورودی کاروانسرا نیز تزئینات جالبی از نوع کاشی‌کاری معقلی دارد. موزه مردم شناسی برخوار اولین موزه خصوصی مردم‌شناسی ایران با محور شناخت دشت برخوار به همت آقای مجید فروتن در فرهنگسرای ادیب برومند تأسیس گردیده است. این مجموعه حاوی ۱۰۰۰ قطعه شیئ شامل اشیا و سفال‌های اشکانی و ساسانی، آلات زندگی مردم، نسخ و کتب، آهن‌آلات و قفل و یراق و … می‌باشد. مسجد آقا محمود یکی از آثار آجری و قدیمی گز، مسجد مستطیلی شکل و کوچک آقامحمود به عرض تقریبی ۱۰ متر و طول ۱۲ متر بوده که در محل مدخل ورودی بازار قدیمی تخریب شده گز بنا گردیده و به نظر می‌رسد آن هم از آثار معماری اواخر حکومت صفویه باشد که توسط شخصی به نام آقامحمود بنا شده‌است. بقعه متبرکه امامزاده شاه نعمت‌اله و قبرستان سادات یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین و مستندترین بناهای تاریخی دوران صفویه و مقابر متبرکه گز و منطقه برخوار است که بیش از ۵۰۰ سال قدمت دارد و از سال‌های ربع اول قرن دهم هجری (بعد از سال‌های ۹۱۷ هجری قمری) از زمان شاه اسماعیل صفوی بر جای مانده‌است. بنیاد فرهنگی و فرهنگسرای ادیب برومند فرهنگسرای ادیب برومند در سال ۱۳۸۰ به همت شاعر ملی ایران ادیب برومند به منظور ایفای خدمتی ویژه برای زادگاه ایشان بنیاد شد. این فرهنگسرا به صلاحدید هیئت امنای این بنیاد و شورای شهر، فرهنگسرای ادیب برومند نامیده شده‌است. محل فرهنگسرا بنایی کهن، با قدمت حدود ۱۳۰ سال و به مساحت ۳۴۰۰ متر مربع می‌باشد. در قسمت شمالی زمین یک تالار مزیّن به گچ بری و شاه‌نشینی با دو پستو و در دو سوی آن دو طاق همقواره و پیوسته به هم وجود دارد. در قسمت شرقی یک حوض‌خانهٔ بزرگ و یک آبدارخانهٔ کوچک و در قسمت غربی یک اتاق بزرگ با دو اتاق کوچک‌تر واقع شده‌است. افزون بر این در ضلع غربی یک راهرو به یک زیرزمین منتهی می‌گردد که هم‌اکنون موزهٔ مردم‌شناسی برخوار در آن‌جا مستقر شده‌است. در حیاط این عمارت، حوضی آبی رنگ و دورسنگی در میان ساختمان و روبروی سالن ساخته شده و آب آن در جویباری به رنگ آبی پلّه پلّه با داشتن فوّاره‌های متعدد به سوی جنوب جاری می‌شود. این بنا در واقع بخشی از عمارت ساخته شده در عهد قاجار توسط حاج محمدعلی‌خان کلانتر، فرزند علی‌اکبر بیگ والی منطقه از عهد فتحعلی شاه قاجار بوده که شامل ۳ بخش بیرونی (فرهنگسرای کنونی)، اندرونی و کاروانسرا (مجموعاً حدود ۱۰ هزار متر مربع) بوده‌است. فرهنگسرای گز برخوار یکی از خانه‌های تاریخی برومند در گز برخوار متعلق به آقای حیدرعلی خان برومند بود و در حال حاضر"فرهنگسرای ادیب برومند " نام گرفته‌است. در سالنی از این بنای تاریخی، به همت وعلاقه وتلاش پیگیر آقای مجید فروتن، موزه مردم‌شناسی گز برخوار دائر گردیده که موجب دلگرمی، امید وسپاس همه دوستداران میراث فرهنگ وهنر ایران زمین است. دیگر آثار باروی قدیمی شهر، منازل قدیمی امینیان و سلیمان آقا، باغ سالار. کشاورزی کشاورزی شهر گز در گذشته معروف بوده‌است. وجود قنوات متعدد در منطقه حاکی از سابقه طولانی و پرکار مردم در امر کشاورزی است. لیکن به واسطه خشکسالی‌های متوالی و حفر چاه‌های عمیق در منطقه که به مبدأ قنوات نزدیک بوده و نیز به واسطه عدم نگهداری و لایروبی بموقع، قنوات این شهر دچار کم‌آبی و رکود کشاورزی و از بین رفتن باغات و در نتیجه روی آوردن کشاورزان به شهرها وتغییرشغل آنهاراسبب شده‌است. محصولات عمده کشاورزی آن که به‌طور مختصر تولید می‌شود شامل:غلات، چغندر قند، ، به ویژه خربزه می‌باشد. از محصولات سر درختی می‌توان به پرورش درختانی نظیر پسته و انگور اشاره نمود. صنعت به علت وجود خاک رس مرغوب و کوره‌های آجرپزی در این منطقه، شهر گزبرخوار تبدیل به یکی از قطب‌های صنعت تولید آجر ایران شده‌است. درآمد و کسب و کار عموماً از طریق شغل آزاد کسب درآمد می‌کنند.




يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.

دهستان کیشکور
دهستان کیشکور
مدت ويدئو : 6:00
بازدید : 57
سراب ناوه کش
سراب ناوه کش
مدت ويدئو : 01:16
بازدید : 5584
افوشته نطنز(انگلیسی)
افوشته نطنز(انگلیسی)
مدت ويدئو : 4:50
بازدید : 257
زیبایی های زرین شهر
زیبایی های زرین شهر
مدت ويدئو : 06:00
بازدید : 1374
آبادان
آبادان
مدت ويدئو : 05:32
بازدید : 1202
همه ...
تبریز
تبریز
مدت پادکست : 4:50
بازدید : 1220
شهرستان نطنز
شهرستان نطنز
مدت پادکست : 5:20
بازدید : 1258
رودبار
رودبار
مدت پادکست : 4:01
بازدید : 968
بابلسر (مشهدسر)
بابلسر (مشهدسر)
مدت پادکست : 3:01
بازدید : 2481
شهرستان کرمان
شهرستان کرمان
مدت پادکست : 4:36
بازدید : 1159
همه ...
جزیره قشم
جزیره قشم
تعداد تصوير : 20
بازدید : 1314
بافت قدیم گرگان
بافت قدیم گرگان
تعداد تصوير : 12
بازدید : 2836
شهر نیاسر
شهر نیاسر
تعداد تصوير : 20
بازدید : 888
شهر سمیرم
شهر سمیرم
تعداد تصوير : 4
بازدید : 1081
هرسین
هرسین
تعداد تصوير : 16
بازدید : 732
همه ...