فلسفه ممنوعیت قضاوت و مرجعیت برای بانوان

در حال بارگذاری ...ویدیو

29 ارديبهشت 1398

اصل مسأله «مجاز بودن یا نبودن قضاوت برای زنان»، جزو «امور مسلم، اجماعی و ضروریات دینی» نیست که با پذیرش یکی از دو طرف «جواز و عدم جواز» در مسیر و سرنوشت کلی جامعه اسلامی تغییر عمیق و محسوسی روی دهد. ثانیا: دلایل «موافقین ممنوعیت قضاوت زنان»، منحصر در مسأله «احساسات گرایی» نیست. ثالثا: تهدید «قضاوت صحیح» توسط «احساس گرایی زنان»، مشکلی نیست که بتوان به راحتی و با ساختارهای نظارتی به کلی آن را مرتفع ساخت. پاسخ تفصیلی: در اینجا سوال به گونه ای طرح شده که گویی اوّلا: موضوع ممنوعیت قضاوت زنان جزو ضررویّات دین و موضوعی اجماعی بین همه فقهای شیعهاست. ثانیا: دلیل اصلی این ممنوعیت، احساساتی بودن آنهاست. ثالثا: دلیل احساساتی بودن زنان، دلیل بی ارزش و پیش پا افتاده ای است. این ادعاها را در ذیل عناوین سه گانه ذیل بررسی می کنیم. اجماعی نبودن «ممنوعیت قضاوت زنان» بین فقهای امامیه «ممنوعیت قضاوت زنان» موضوعی نیست که همه فقهای امامیهدر همه اعصار بر آن اتفاق نظر داشته باشند.(۱) برخی از فقیهان نام آور امامیهمانند شیخ مفید، شیخ طوسی، ابن ادریس و حمزهبن علی بن زهره تصریح نکرده اند که یکی از شرایط قاضی مرد بودن است؛ اما در مقابل فقهایی مانند قاضی ابن البرّاج، محقق حلی، علامه حلّی و شهید اول و صاحب جواهر و شیخ انصاری مرد بودن قاضی را در شمار شرایط قاضی شمرده اند. بنابراین در زمینه عدم شایستگی زن برای قضاوت، در بین فقها اجماعی وجود ندارد.(۲) در میان فقهای متاخّر نیز، با وجود آنکه غالب فقها بر ممنوعیّت نظر داده اند، باز هم فقهایی پیدا می شوند که مرد بودن را یکی از شرایط تصدی منصب قضاوت ندانند. به همین خاطر ادعای اجماعی بودن این ممنوعیت، ادعای نادرستی است و علاوه بر آن حتی در صورت ثبوت چنین اجماعی، از آنجایی که اجماعی مدرکى است، حجیت ندارد.(۳) بنابراین تا اینجا روشن شد که موضوع ممنوعیت زنان امری نیست که بتوان آن را نظر نهایی و قطعی همه علمای شیعهدانست. دلایل دیگر در ممنوعیّت قضاوت زنان موافقان چنین ممنوعیتی برای استدلال راجع به نظر خود تنها به موضوع «احساساتی بودن زن ها» اکتفا نمی کنند و دلایل دیگری نیز برای اثبات نظر خود اقامه می کنند. مثلا یکی از مهم ترین دلایلی که مورد استناد آنها قرار می گیرد، آیه۳۴ سورهنساء است: «الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ» ؛ (مردان، سرپرست و نگهبان زنانند). طبق این آیهشریفه سرپرستی زنان‌ به‌ مـردان واگـذار شده است و مردان به خاطر برتری‌هایی که در علم، عقل و تدبیر امور دارند و لازمه قیمومیت و سلطه ایشان می باشد، بر زنان ولایتو سلطه دارند و از آن جا که‌ قضاوت‌ نوعی‌ از ولایتو سلطه مـی باشد اگـر‌ مقام‌ قضاوت‌ به زنان سپرده شود زنان بر مردان ولایتو قیمومت سرپرستی خواهند داشت که این امر مخالف ظاهر آیهخواهد بود.(۴) علامه طباطباییهم به عنوان یکی از طرفدران این نظریه، با استفاده از این آیهاین گونه استدلال می کند که: «قیّم» یعنی کسی که مسئول قیام به امـر شـخص دیـگر‌ است.(۵) مردان به امور زنان قیام می نمایند و زیـادتی هایی کـه خدای تعالی به مردان داده به حسب طاقتی است‌ که‌ بر‌ اعمال دشوار دارند و در امور عقلی و جنگ، قوت و طاقت بـیشتر دارنـد‌. مـثلا حکومت و قضاوت که حیات جامعهبستگی به آن دارد قوام آنها به دست مردان است و علت آن‌ هم‌ یکی‌ آن است که خداوند بنا بر مصالحی بعضی را بر بعضی دیگر برتری‌ داده‌ اسـت‌ و دیـگر آن که مردان از مال خود زنان را نفقه و مهریهمی دهند.(۶) ممکن است گفته شود شان نزول این آیه، رابطه خاص میان زن و شوهر‌ است و بر قیمومت زوج بر زوجه دلالت دارد نه قیمومت عمومی مـردان بـر زنان. اما در پاسخ می توان گفت: ‌ چگونه‌ ممکن است زن در منزل خود و بر شوهر خود قیمومت و سلطنت‌ نداشته‌ باشد ولی در بیرون منزل و بر مردان دیگر قیمومت و سلطنت داشته باشد؟(۷) پس این آیهبه طریق اولی بر ممنوعیت تصدی چنین منصبی برای زنان دلالت می کند. فقهای مخالف قضاوت زنان برای این نظر خود، به احادیث نیز استناد می کنند. یکی از این احادیث، این بیان مشهور نبوی است که «لَنْ یُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا اَمْرَهُمُ امْرَاَه» (۸)؛ (رستگار نمی شود قومی که زنی را به سرپرستی امورشان بگذارند). قائلین به ممنوعیت تصدی قضاوت توسط زنان می گویند واژه «امر» در این حدیثشامل تمام امور مسلمانان می شود که قضاوت‌ هم یکـی از آنهاست و از آنجایی که بر‌ مردم‌ واجب‌ است که از هر چـه‌ کـه‌ سبب‌ عدم فلاح و رسـتگاری مـی شود پرهیز نمایند پس نباید ولایتهایی مثل حکومت و قضاوت به زنان سپرده شود. روایتی نیز از امام صادق(علیه السلام) نقل شده است که برای ممنوعیت قضاوت زنان بسیار مورد استفاده قرار گرفته است. در این روایت می خوانیم «اِیَّاکُمْ اَنْ یُحَاکِمَ بَعْضُکُمْ بَعْضاً اِلَى اَهْلِ الْجَوْرِ وَ لَکِنِ انْظُرُوا اِلَى رَجُلٍ مِنْکُمْ یَعْلَمُ شَیْئاً مِنْ قَضَائِنَا فَاجْعَلُوهُ بَیْنَکُمْ فَاِنِّی قَدْ جَعَلْتُهُ قَاضِیاً فَتَحَاکَمُوا اِلَیْهِ» (۹)؛ (شما بر حذر می داریم از اینکه دعاوی تان را نزد حاکمان جور ببرید بلکه نزد مردی که چیزی از دانش و علوم ما می داند بروید و او را قاضی بین خود قرار دهید چرا که من چنین شخصی را قاضی قرار دادم و شما نیز برای دادستانی های خود نزد او بروید). امام در این روایت فرموده مردی را در بین خود پیدا کنید که احکام ما را می داند و او را به داوری برگزینید که من او را برای شما قاضی قرار دادم . موافقان نظریه ممنوعیت قضاوت زنان می گویند چون در این حدیثسخن از مرد به میان آمده و امام فرموده است مردی (رجل) را پیدا کنید که احکام ما را بداند و او را قاضی خود بدانید، پس زن نمی تواند قاضی باشد. درباره استدلال به این روایات مناقشه هایی صورت گرفته است. مثلا گفته شده روایت نبوی نقل شده یا مرسله، نقل شده از کتب اهل سنتو مربوط به حادثه تاریخی خاصی است که در قضاوت زنان موضوعیت ندارد و یا گفته شده عنوان «رجل» که در روایت امام صادق(علیه السلام) ذکر شده به معنای مرد نیست بلکه غالب و متعارف در زمـان صدور روایت ایـن ‌‌بوده‌ است که مردان بر کرسی قضاوت می نشستند و از قضاوت زنان خبری نبود.(۱۰) اما به هر حال استدلال به این روایات نشان می دهد ادله قائلین به عدم جواز قضاوت زنان منحصر در یک جهت و یک برهان نیست. دلیل احساساتی بودن زنان علاوه بر مطالب فوق، می گوییم پررنگ بودن احساسات در زنان و منافات آن با تصدی منصب قضاوت، بهانه گیری سخیف و مشکل ساده ای نیست که با تعبیه فیلترهای نظارتی مضاعف یا روشن بودن قوانین به راحتی رفع شود؛ تسلّط بر خود و ضبط و مهار عواطف و احساسات، شرط اول تفکر صحیح و سنجش و داوری درست است و زن در این زمینه آسـیب پذیرتر و ناتوان تر است. زیرا‌ شدت‌ عاطفه در‌ زنان مانعی‌ جدی از نگرش عـقلانی بـه مـساله است اما مرد چون عواطف ضعیف تری دارد با سهولت بیشتری می تواند بر خود‌ تسلّط یابد و با فرو نشاندن گرد و غباری که‌ عواطف و احساسات برمی انگیزند به‌ روشنی‌ و وضوح‌ واقعیات را ببیند و از سـر واقع بینی حکم و داوری کند. تفکر واقع بینانه و ژرف نگرانه و درست فقط در ‌‌فضای‌ خالی از عواطف و احساسات روی می نماید. بنابراین پیش‌ از هر کار باید این عوامل مزاحم را از صحنه‌ خارج‌ کرد. در‌ زنان این طرد و اخراج‌ با دشواری بسیار صورت می پذیرد و در مرد با سختی کمتر.(۱۱) به بیانی دیگر می توان گفت قاضی بـا شـنیدن یـا تخیل و تصوّر اتهامات طرح شده در محکمه، شـدیدا نـگران و مـضطرب مـی شود و آرامـش‌ روحی‌ و روانی ای را که برای قاضی در مقام استماع و بررسی گـفته ها و تصمیم گیری ضروری است به آسانی از دست می دهد و بدیهی است چنین اتفاقی برای زنان شدیدتر رخ دهد و می تواند مانع جدی در برابر اتخاذ تصمیم های درست برای وی شود. علاوه بر آن خوش باوری‌ زنان‌ به‌ قدری است که سریع تر از حد معمول و متعارف به نـتیجه مـی رسند و مطمئن‌ می شوند‌ و رای می دهند. علاوه بر آن اگر تطمیع شوند و یا جان و مال خود یا فرزندان شان مورد‌ تهدید‌ قرار‌ گیرد دست و زبـان شان از صـدور رای و اجرای حکم سست می شود و در‌ نتیجه‌ اگر حکم خلاف هم ندهد حکم به حق هم نمی دهد و پرونده را متوقف‌ می کنند.(۱۲) همه اینها بدین معناست که حتی اگر ساز و کارهای نظارتی بتواند تا حدودی ضریب خطای زنان را در امر قضاوت پایین بیاورد ولی این امر اصلمشکل را – یعنی عواطف زنانه ای که ممکن است در امر قضاوتش موثر باشد – حل نمی کند. به هر حال به نظر می رسد که اصلمساله «مجاز بودن یا نبودن قضاوت برای زنان»، جزو «امور مسلم، اجماعی و ضروریات دینی» نیست که با پذیرش یکی از دو طرف «جواز و عدم جواز» در مسیر و سرنوشت کلی جامعهاسلامی تغییر عمیق و محسوسی روی دهد. و از طرفی دلایل موافقین ممنوعیت قضاوت زنان منحصر در مساله «احساسات گرایی» نیست. همچنین تهدید «قضاوت صحیح» توسط «احساس گرایی زنان»، مشکلی نیست که بتوان به راحتی و با ساختارهای نظارتی به کلی آن را مرتفع ساخت. در این ویدئو حجت الاسلام وکیلی ادله ای برای ممنوعیت قضاوت و مرجعیت بانوان بیان می کند...




يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.

حکم شرعی وضوی قبل از وقت
حکم شرعی وضوی قبل از وقت
مدت ويدئو : 4:42
بازدید : 78
محمد بن علی بن ابی‌طالب
محمد بن علی بن ابی‌طالب
مدت ويدئو : 3:00
بازدید : 99
وجود مانع در اعضای غسل
وجود مانع در اعضای غسل
مدت ويدئو : 4:53
بازدید : 102
خدا وفادار است و انسان بی وفا
خدا وفادار است و انسان بی وفا
مدت ويدئو : 01:32
بازدید : 299
راه امام حسین(ع)
راه امام حسین(ع)
مدت ويدئو : 01:48
بازدید : 1456
همه ...
قبله دعا
قبله دعا
مدت پادکست : 2:13
بازدید : 658
تفاخر ، تواضع
تفاخر ، تواضع
مدت پادکست : 3:07
بازدید : 976
راه رسیدن به خدا
راه رسیدن به خدا
مدت پادکست : 3:03
بازدید : 1831
احکام حواله دادن
احکام حواله دادن
مدت پادکست : 3:21
بازدید : 862
زکات فطره
زکات فطره
مدت پادکست : 4:51
بازدید : 739
همه ...
جزء خوانی قرآن کریم در مصلی رشت
جزء خوانی قرآن کریم در مصلی رشت
تعداد تصوير : 16
بازدید : 735
تعزیه عبدالله علیه السلام در سمیرم ۱۳۹۸
نماز جمعه
نماز جمعه
تعداد تصوير : 80
بازدید : 794
غبارروبی حسینیه اعظم زنجان در آستانه محرم
اعتکاف - عرشی شدن فرشیان
اعتکاف - عرشی شدن فرشیان
تعداد تصوير : 16
بازدید : 1432
همه ...