قلعه سالار محتشم

در حال بارگذاری ...ویدیو

05 اسفند 1397

شهرستان خمین در استان مرکزی ایران جاذبه‌های فرهنگی و تاریخی بسیاری را دل خود جای داده است. قلعه سالار محتشم یکی از جاذبه‌های محبوب و مشهور گردشگری در این منطقه است. قلعه سالار محتشم از ساخته‌های میرزا علی خان سالار محتشم است که تاریخ ساخت آن به اواخر دوره قاجاریه می‌رسد. این قلعه در زمان ساخت و استفاده اولیه، در محله سرسبز و خرم و در میان باغ‌های خمین واقع بوده است اما بعدها به ویژه در طی بیست سال اخیر با توسعه محیط نامبرده دستخوش تغییر و تحول شده است. میرزا علی خان کمره‌ای ملقب به سالار محتشم فرزند علی قلی‌خان سرهنگ است. وی از صاحب منصبان دوره قاجار بوده که به جهت پیروزی‌های نظامی و ایجاد امنیت در سرحدات کشور و نیز به واسطه پایداری در مقابل قوای روسی از طرف دولت وقت و احمدشاه قاجار و به پیشنهاد علاءالسلطنه وزیر داخله وقت ملقب به سالار محتشم می‌شود. قلعه سالار محتشم از ساخته‌های اوست که تاریخ ساخت آن، اواخر دوره قاجاریه می‌رسد. قلعه سالار مامن و پناهگاه مردم هنگام هجوم دزدان و اشرار به شهر بوده است و از نظر سبک معماری تلفیقی از معماری کلاسیک اروپا و معماری سنتی و ایران است. این بنا در خرداد ماه سال ۱۳۸۵ توسط اداره کل میراث فرهنگی صنایع ‌دستی و گردشگری استان مرکزی تجهیز و مرمت شده و به عنوان اولین موزه شهرستان خمین افتتاح گردید. در حال حاضر به عنوان موزه شهر خمین در بر گیرنده آثار فرهنگی در زمینه مردم شناسی استفاده می‌شود. لوازم و ابزار معیشتی مردم خمین عمده آثار این موزه را تشکیل می‌دهد. هم‌چنین پیکره‌هایی که نمایانگر آیین‌های محلی استان مرکزی هم‌چون شب چله ، کردعلی به کو و کوسه ناقالدی در این موزه به نمایش درآمده است. این قلعه در شمال غربی شهر خمین و در محله قدیمی شهر واقع شده است و شامل یک هزار متر مربع عمارت‌های اشرافی و بزرگ در درون یک باغ است. این قلعه یک پدیده شاخص در مجموعه شهر بوده و دیوارهای بلند و سردر با شکوه و جالب توجهی دارد. سابقه کارکرد حکومتی این قلعه قدمتی طولانی دارد ولی برخی خصوصیات آن مثل مشرف نبودن به شهر و دوری نسبی آن از مراکز اصلی شهر معایبی برای این مرکز حکومتی بوده و به دلیل مجاورت با کوچه‌های بن‌ بست و خانه‌های متعدد، قلعه‌ای نفوذناپذیر بوده است. در این خانه‌ها مردم عادی و بی بضاعت زندگی می‌کرده‌اند، اصطلاحا این قلعه‌ها را می‌توان محله قلعه نامید. قلعه سالار محتشم یکی از عمارت‌های نادر ایران محسوب می‌شود که ۱۷۰ سال پیش دارای سیستم برق‌کشی بوده که تاکنون منبع تامین نیروی برقی این سیستم مشخص نشده است، قلعه سالار محتشم دارای عکاسخانه اختصاصی نیز بوده است و اکنون عکس‌های بسیاری از این قلعه به جا مانده که علاوه بر ارزش هنری از نظر شناخت تاریخ خمین نیز حایز اهمیت است. این قلعه از دو طبقه ساخته شده و از نوع ساختمان‌های ایوان‌دار است مصالح ساختمانی عبارتند از کاشی، سنگ، آجر، چوب، گل، خشت، گچ و آهک. یک ایوان سراسری اولین بخش از ساختمان طبقه هم کف را تشکیل می‌دهد، ستون‌های آجری این ایوان نسبت به ایوان طبقه دوم، کوتاه و ضخیم‌تر ساخته شده است تا بتواند بار و سنگینی طبقه دوم ساختمان را زودتر و آسانتر به پایه‌ها منتقل کنند. این ستون‌ها دارای طاق‌های هلالی عریض بوده که در پیشانی آن‌ها جهت تزیین، تصویر و شکل‌هایی نظیر یک بشقاب که در آن سه انار وجود دارد گل، شاخه درخت، برگ‌های گیاهان و نیز پرندگان که آن‌ها را از تراشکاری آجر و نیز آجرهای قالبی بسیار ظریف به وجود آورده‌اند، بیشتر این تزیینات آجری با کاشی‌های رنگارنگ خرده‌ای تلفیق یافته بوده است که به مرور زمان و بی‌توجهی اکثر کاشی‌ها از بین رفته است. در این طبقه در سمت غرب یک حوضخانه وجود دارد که دارای چهار ورودی بوده و فعلا یکی از آن‌ها باز است. از مختصات این حوضخانه سقف آن تخت است، محور طول و عرض این حوضخانه حدود ۵۰/۸ در ۵۰/۷ است. عنصر قابل توجهی که در حیاط قلعه به چشم می‌خورد حوضی است که به صورت دو لنگه با طرحی کاملا اروپایی در راستای شرقی و غربی ساخته شده است. طرح این حوض هندسی نامنظم است و شکل و ساختار این حوض یکی از خصایص منحصر به فرد این بنا محسوب می‌شود. دور چین این حوض طوری طراحی شده است که بتوان گلدان‌هایی را در دور تا دور آن قرارداد و با تلفیق این دو عنصر یعنی آب و گل یک فضای بصری و عرفانی زیبایی را به وجود آورد. شکل کلی حوض بر خلاف حوض‌های ایرانی که حالت سکون را تداعی می‌کنند دارای جهت و القا کننده یک نوع حرکت بصری قوی از طرف بنا به سوی محیط و باغچه‌های درون حیاط است. طبق گفته ساکنین محل نوادگان سالار محتشم، آب حوض ساکن نبوده بلکه این حوض توسط کانال آبی از ضلع غربی حیاط پر شده و توسط همان کانال از ضلع شرقی حوض خارج می‌شده است و به بیان دیگر آب حوض مدام در جریان بوده است و این خود از خصایص شاخص این حوض است. در حال حاضر اثری از جوی آب در محوطه حیاط دیده نمی‌شود اما اثر آن در خارج از بنا، پشت دیوار غربی دیده می‌شود. ساختار حوض از آجر و ملاط، ماسه، آهک با اندود ساروج است. نکته قابل توجه این که محوطه سازی حیاط تلفیقی از سبک ایرانی و اروپایی است. در قسمت جنوبی حوض طرح باغچه‌ها به سبک باغ‌های ایرانی است یعنی تشکیل شده از دو راهرو متقاطع صلیبی شکل است که چهار باغچه در گوشه‌های آن قرار دارد که اصطلاحا چهار باغ نامیده می‌شود. در ضلع شمالی حوض حد فاصل حوض و بنای اصلی، سبک باغچه سازی متفاوت بوده و به سبک اروپایی ساخته شده است و از چند قطعه مجزا که شکل قلب را تداعی می‌کند تشکیل شده است. از دیگر خصیصه‌های شاخص عمارت سالارمحتشم دیوارهای محاطی حیاط است این دیوارها با سبکی معروف به زین اسبی ساخته شده‌اند به این صورت که شکل دیوارها تداعی گر زین اسب است که به صورت ریتمیک به دنبال هم تکرار شده‌اند و در حد فاصل این زین اسبی‌ها یک لغاز آجری قرار دارد که علاوه بر کمک به استحکام دیوار، یکنواختی را از دیوارها گرفته و منظره آجری زیبایی را القا می‌کند. به گفته ساکنین محل و طبق شواهد موجود در وسط هر کدام از زین اسبی‌ها و هم‌چنین بالای هر یک از لغازها ستونک‌های آجری قرار داشته که روی آن‌ها مجسمه‌های گچی با اشکال برگرفته از هنر مجسمه سازی غربی قرار داشته است البته به دلیل گذشت زمان و فرسودگی مصالح و همچنین تعمیر و بازسازی قسمت فوقانی دیوار اطراف حیاط تمامی این مجسمه‌ها از بین رفته‌اند و اثری از آن‌ها بر جا نمانده است. همچنین مقابل ساختمان یک فضای سر پوشیده از چوب و حلبی دیده می‌شود که بر فراز آن یک بادنما نصب شده است و هنوز هم آثاری از آن باقی مانده است. در اطراف و زیر همین فضای سرپوشیده آیینه‌هایی تعبیه شده بوده که در شب‌های مهتابی نور را به داخل ساختمان منعکس می کرده است. متاسفانه در حال حاضر به خاطر عدم رسیدگی مناسب این روزها وضعیت مناسبی ندارد و ادامه این روند خسارات جبران ناپذیری خواهد زد.




يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.

پل لشکر
پل لشکر
مدت ويدئو : 03:47
بازدید : 380
عمارت مسعودیه تهران(انگلیسی)
عمارت مسعودیه تهران(انگلیسی)
مدت ويدئو : 05:51
بازدید : 476
مقبره شیخ حسن جوری
مقبره شیخ حسن جوری
مدت ويدئو : 01:40
بازدید : 1537
سرای مشیر
سرای مشیر
مدت ويدئو : 02:43
بازدید : 1302
قیصریه ابراهیم خان
قیصریه ابراهیم خان
مدت ويدئو : 01:58
بازدید : 292
همه ...
میراث شوشتر
میراث شوشتر
مدت پادکست : 6:50
بازدید : 422
برج پیر علمدار
برج پیر علمدار
مدت پادکست : 1:12
بازدید : 723
برج و باروی کاشان
برج و باروی کاشان
مدت پادکست : 2:34
بازدید : 1274
کاروانسرای حاج مهدی نراقی
کاروانسرای حاج مهدی نراقی
مدت پادکست : 1:11
بازدید : 778
برج شیشه
برج شیشه
مدت پادکست : 1:26
بازدید : 1174
همه ...
حمام ابوالمعالی یزد
حمام ابوالمعالی یزد
تعداد تصوير : 20
بازدید : 1220
آرامگاه سیده نفیسه
آرامگاه سیده نفیسه
تعداد تصوير : 4
بازدید : 651
بستان
بستان
تعداد تصوير : 8
بازدید : 1564
قلعه حیدرآباد خاش
قلعه حیدرآباد خاش
تعداد تصوير : 12
بازدید : 1302
بازار تاریخی زنجان
بازار تاریخی زنجان
تعداد تصوير : 12
بازدید : 940
همه ...