آسباد تاریخی / زابل (انگلیسی)

در حال بارگذاری ...ویدیو

16 شهريور 1396

روزگار بهره گیری ابلاز نیروی باد روشن نیست ، اما به گواهی بسیاری از محققان داخلی و خارجی ، ایرانیان اولین ملتی بودند كه باد را مهار كردند و از آن به عنوان محركه آسیاب و چرخ چاه بهره گرفتند به جرات می توان گفت كه همزمان با موفقیت بزرگ انسان در زمینه فناوری تبدیل حركت یك سویه آب به حركت چرخشی سنگ آسیاب ، ایرانیان توانستند از نیروی باد برای به حركت درآوردن سنگ آسیاب و بیرون كشیدن آب از چاه بهره بجویند . بیگمان اولین آسیاب های بادی در منطقه ای از سیستان ( سكستان ) تا قهستان (كوهستان ) و در چند هزار سال پیش ساخته شد . در بررسی های تاریخ ، درباره بهره گیری از نیروی باد در كتاب های مربوط به انرژی باد ، با صراحت به این نكته اشاره شده است كه اولین آسیاب های بادی را ایرانیان در سیستان ساختند . سرزمین سیستان و دشت خواف ، باد معروف 120 روزه ای دارد كه بطورقطع همین امر مردم منطقه را به فکر بهره گیری از این نیرو انداخته وموجب اختراع آسباد در دوردست تاریخ در این بخش از سرزمین ایران شده است . بادهای هرات از اردیبهشت ماه تا مرداد ماه جریان دارد . می توان فرض كرد كه مبدا وزش این باد از « پامیر » است كه نخست در سرحد ایران و افغانستان ظاهر می شود و سریعترین جریان آن در سیستان است. نخستین ماخذی كه در آن آسیاب بادی یاد شده است یك كتاب قدیمی هندی به نام « آرتاساس ترای كانتیلیا » در 1400 پیش از میلاد است كه در آن به بالا بردن آب نیز اشاره شده است . گرچه آسیاب های بادی به عنوان منبع نیرو در تمدن های یونان و روم ناشناخته بود ، ولی هرون اسكندریه ( 260 پیش از میلاد ) شرحی از ابزار كوچكی كه در آن از فشار هوا برای ارگ می توان استفاده كرد ، داده است وچنان كه پیداست هرگز نیز این وسیله ساخته نشد . گزارش های نخستین پس از اسلام شرح ها ومدرك های مشخص تری درباره ی آسیاب های بادی واقعی كه برای خرد كردن دانه ها و بالا بردن آب به كار می رفته به دست می دهند . مسعودی( سده چهارم هجری ) در مروج الذهب ، داستانی از یك صنعت كار ایرانی كه گویا سازنده آسیاب های بادی نیز بوده است نقل كرده است . مسعودی همچنین درمورد سرزمین های آسیاب بادی شرح بیشتری می دهد و می گوید « سیستان دیار باد و ریگ است و همان شهر است كه گویند باد آنجا آسیاب ها را می گرداند و آب را از چاه كشید باغ ها را سیراب كند و در همه دنیا شهری نیست كه بیشتر از آن جا از باد سود برد و خدا داناتر است » یكی از هم زمانان جغرافی دان او به نام استخری ( حدود 951 م/ 340 ه ) این موضوع را تایید می كند او می گوید : « درآن جا بادهای قوی می وزد به طوریكه به آن سبب چرخ هایی كه با باد می چرخند ساخته شده است » قزوینی جغرافی دان سال های بعد (مرگ در 1283 م / 682 ه ) در شرح خود درباره سیستان می نویسد « در آن جا هرگز باد آرام نمی گیرد و با توجه به آن آسیاب هایی ساخته شده است كه تمام خرد كردن ذرت با آن چرخ ها انجام می گیرد آن جا سرزمین گرمی است وچرخ هایی دارد كه با باد كار می كند » (دمشقی 1326-1256 م/ 726-654 ه ) جغرافی دان سوریه ای نحوه ساختن آسیاب های بادی را همراه با شكلی شرح می دهد . « نوته بار » پژوهشگر نامدار هلندی ، كه تحقیقات ژرفی درباره آسیاب های بادی انجام داده است‌، می نویسد : ... طرز ساخت آسیاب های بادی سیستان بدین گونه است . در آغاز ، برج بلندی مانند مناره می سازند ، ساختمان آسیاب دارای دو بخش است : در بخش پایین ، سنگ های آسیا قرار دارد كه بر اثر چرخش سنگ زیرین ، غلات را آرد می كند ، در بخش بالا چرخی قرار دارد كه با نیروی باد به حركت در می آید . بر اثر حركت چرخ و محور آن ، سنگ زیرین آسیاب به چرخش در می آید . پس از پایان این بنای دو اشكوبه ، سیستانی ها چهار شكاف در دیوار ایجاد می كنند . این شكاف ها به سان شكاف های تیراندازی در برج ها و باروهاست . شكاف ها از درون تنگ تر می شوند . باد از میان این شكاف ها با نیروی بسیار به درون می وزد ، به سان بادی كه از دم آهنگری خارج می شود ... آسیاب های بادی با محور قائم یعنی آسیاب های بادی ایرانی در زمان حمله مغولان به ایران در قرن سیزدهم میلادی به چین رسید . آسیاب های بادی با محور قائم درجهان اسلام نیز گسترش یافت ودر مصر به عنوان یكی از منابع اصلی نیرو برای خرد كردن نیشكر به كار می رفت . در سده یازدهم میلادی نیز آسیاب های بادی به جزایر دریای اژه ، اسپانیا و پرتغال رسیده بود ، ولی در آن جا محور آسیاب را به جای اینكه عمودی باشد با تمایل افقی 30 درجه می ساختند . با این تفاوت و با این نظر كه برخی گویند : این خود دلیلی برای اختراع جداگانه ای آسیاب در آن سرزمین ها است . نمی توان این نظریه را پذیرفت زیرا از همان راه اختراعات دیگری در آن زمان ها به غرب رسیده بود و اختراع آسیاب بادی نمی توانسته به طور جداگانه در آن ناحیه نیز انجام گرفته باشد چه تفاوت اساسی دو فرم بسیار ناچیز است .نخستین یادی كه از آسیاب بادی در اروپای شمالی شده در فرانسه و در سال 1105 میلادی است. آسیاب های بادی در ایران امروز نیز تا حدی در سیستان معمول بوده است از شرح الدمشقی در مورد آسیاب های بادی در سیستان چنین بر می آید كه بین آن ها و آسیاب های امروزی تفاوتی وجود داشته است تفاوت دراین است كه در آسیاب های باستانی سنگ های آسیاب در بالای چرخ بادی ( پره ها ) جای داشته است ،در حالی كه در آسیاب های امروزی آسیا خانه در زیر پره های آسیاب جای دارد. در سیستان از دیرباز آسیاب های بادی زیادی وجود داشته كه با توجه به وجود نعمت و نام سیستان به عنوان انبار غله ایران و از طرفی وجود بادهای مداوم ، مردم آن زمان را به فكر ساخت آسیاب های بادی انداخت كه آثار آنها در گوشه و كنار سیستان دیده می شود . و حتی تا سالیان اخیر نیز كاربرد و مورد استفاده قرار می گرفتند ، كه از جمله یکی از آنها در روستای ده كول پشت آب زابل ( زادگاه اجداد پدر گردآورنده كتاب ) بوده است.




يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.

پل قیزیل کورپی خانی
پل قیزیل کورپی خانی
مدت ويدئو : 01:37
بازدید : 1740
مجموعه امیر چخماق یزد
مجموعه امیر چخماق یزد
مدت ويدئو : 05:46
بازدید : 681
معبد آناهیتا کازرون
معبد آناهیتا کازرون
مدت ويدئو : 05:53
بازدید : 846
خانه مصدقی
خانه مصدقی
مدت ويدئو : 02:36
بازدید : 649
قلعه بِلاشگِرد
قلعه بِلاشگِرد
مدت ويدئو : 02:53
بازدید : 1098
همه ...
رباط قره بیل
رباط قره بیل
مدت پادکست : 1:01
بازدید : 308
اشکفت سلمان
اشکفت سلمان
مدت پادکست : 5:31
بازدید : 1330
کاروانسرای قصر بهرام
کاروانسرای قصر بهرام
مدت پادکست : 1:03
بازدید : 589
پل کالشور
پل کالشور
مدت پادکست : 4:21
بازدید : 300
پل کلهرت
پل کلهرت
مدت پادکست : 2:48
بازدید : 1089
همه ...
لیدوما
لیدوما
تعداد تصوير : 8
بازدید : 594
قیز قالاسی
قیز قالاسی
تعداد تصوير : 8
بازدید : 1993
خانه مرتاض یزد
خانه مرتاض یزد
تعداد تصوير : 20
بازدید : 1081
گور دخمه سان رستم
گور دخمه سان رستم
تعداد تصوير : 4
بازدید : 717
قلعه رودخان
قلعه رودخان
تعداد تصوير : 1
بازدید : 1351
همه ...