گویش شهمیرزادی

در حال بارگذاری ...ویدیو

01 شهريور 1396

زبان رسمی مردم استان سمنان مانند همه ایرانیان فارسی دری (پهلوی) است اما به لحاظ گستردگی و تحولات جغرافیایی، تاریخی و فرهنگی و… از تعدد و تنوع گویش ها و لهجه های خاصی برخوردار است. گویش به معنای گفتار همیشه در حال دگرگونی می باشد. گوناگونی خرده فرهنگ، به خصوص گویش در محدوده جغرافیایی استان سمنان که در گذشته جزء ایالت قومس بوده است و به جهت تنوع و تعدد گویش ها، با وجود ریشه داشتن در زبان های باستانی : نظیر پهلوی ساسانی و ویژگی های منحصر به فرد آن، شرق شناسانی از جمله «پروفسور آرتور کریستین سن دانمارکی» را به مطالعه ویژگی های گویش این منطقه با عنوان “جزیره لهجه ها” واداشته است که اثر گران قدر وی، اخیرا توسط استادان دانشگاه سمنان به چاپ رسیده است. بی مناسبت نیست بخشی از مقدمه ای را که استاد منوچهر ستوده در کتاب «فرهنگ سمنانی، سرخه ای، لاسگردی، سنگسری، شهمیرزادی» نوشته اندعینا نقل کنم : «فقط اهالی سمنان و دهات اطراف آن لهجه ای مشخص دارند که نه تنها از نظر تلفّظ بلکه از لحاظ اشتقاق و ریشه شناسی هیچ گونه شباهتی میان لهجه ایشان و لهجه همسایگان شان نیست. نگارنده (دکتر ستوده) این منطقه را «جزیره لهجه های سمنانی» خوانده و معتقد است که این سرزمین، کانون یکی از لهجه های اصیل ایرانی است. اگر شهر سمنان را مرکز این لهجه بدانیم سرخه، لاسگرد، افتر، اروانه، سنگسر و شهمیرزاد در همین جزیره لهجه قرار می گیرند. ممکن است پاره ای از خوانندگان بر من (دکتر ستوده) خرده بگیرند و بگویند که لغات ساکنان شهمیرزاد نیز با زبان طبری آمیختگی دارد و عده ای از ساکنان این محل به این زبان آشنایی دارند از این رو نباید جزء آبادی های این جزیره لهجه به شمار آید. نگارنده (دکتر ستوده) این آمیختگی را امری عرضی می داند ،زیرا از سال های پیش، بیست و پنج تا سی درصد اهالی برای داد وستد به آمل و بابل می رفته اند و بدون شک این رفت و آمد در تغییر یا ورود لغات تازه موثر بوده است و گرنه میان شهمیرزاد و پاجی و میانه که نخستین آبادی های جنوبی دو دانگه است بیش از ده فرسنگ فاصله است و از راهی کوهستانی و بسیار دشوار که از چاشم و گردنه زرنگیس می گذرد ممکن است میان این دو نقطه گاه گاهی ارتباط برقرار شده باشد، بنابراین همجواری که امری اضطراری و علّتی طبیعی است در تغییر این لهجه موثر نبوده است. گذشته از این، لغات تغییر یافته این لهجه زیاد نیست و نگارنده (دکتر ستوده) در گردآوری لغات شهمیرزادی به پیرانی که از محل بیرون نرفته بودند تکیه کرده است اما آنچه به نظر اینجانب (لاری : نویسنده کتاب) می رسد این نکته است که در زمینه ارتباط گویش شهمیرزادی با گویش های طبری و سمنانی باید مطالعات بیشتر و دقیق تری صورت گیرد و تنها نمی توان به عامل فاصله بین آبادی های جنوبی و دو دانگه با شهمیرزاد بسنده کرد و این امر را دلیل عدم ارتباط لهجه شهمیرزادی با گویش طبری دانست، زیرا همانگونه که در بخش تاریخ این کتاب گفته شد، شهمیرزاد و آسوران و مناطق اطراف آن جزء جبال ناحیه طبرستان بوده است، به ویژه در دوران حکومت سادات میرعمادالدین هزار جریبی، سلطه و حکومت آنان بر این نواحی گسترده شده بود و نکته دیگر آن که امروزه اهالی چاشم، پرور، فینسک، کولیم، کاورد، هیکو، شلی، ملاده که زمانی جزیی از آسوران رستاق محسوب می شده اند هنوز هم با لهجه طبری تکلم می کنند. فاصله روستای چاشم با شهمیرزاد ۱۸کیلومتر است و اهالی این روستاها همان گونه که اشاره شد طبری تکلم می کنند، در حالی که استاد ستوده در مطالب خود از روستاهای پاجی و میانه با فاصله ده فرسنگ (۶۰کیلومتر) با شهمیرزاد به عنوان جنوبی ترین نواحی طبرستان یاد می کنند که گویش طبری صحبت می کنند. بنابراین در فاصله های بسیار نزدیک با شهمیرزاد هنوز هم لهجه طبری دارند و براین اساس می توان استناد کرد مردم شهمیرزاد در گذشته با لهجه طبری تکلم می کرده اند و بعدها با متلاشی شدن حکومت در طبرستان و به خصوص جبال آن در دوران معاصر با انتخاب تهران به عنوان پایتخت (با روی کار آمدن قاجاریه) و ارتباط تهران با سمنان و نابود شدن سیستم ارتباطی، اقتصادی و تجاری شهمیرزاد و طبرستان و سمنان تا جنوب کشور و ارتباط بیشتر مردم شهمیرزاد با سمنان، واژه های جدید سمنانی وارد گویش شهمیرزادی شده است. به این ترتیب اصالت اولیه آن از دست رفته و به شکل امروزی خود در آمده و شاید هم بین زبان های سمنانی و شهمیرزادی و طبری قرابت هایی وجود داشته است. چنانکه مقدسی در احسن التقاسیم می نویسد «زبان طبری با کومسی و گرگانی نزدیک بوده و همدیگر را به خوبی می فهمیدند مگر طبری ها (که) اندکی شتابزدگی داشتند و به تندی سخن می گفته اند، لنگر زبان ایشان که امروزه نیز ادامه دارد واژه (هاده) و (هاکن) بود که به شیرینی آن می افزود….» استاد محمد تقی بهار در کتاب سبک شناسی جلد ۲ می نویسد : استعمال پیشاوند (ها) بر افعال مکرر مثل (هاگیر) و (هاده) و غیره و این معنی مربوط به لهجه جنوب طبرستان و مردم سمنان و شاهرود و قومس قدیم بوده است، و نیز مانند اسکندرنامه پیشاوند (ها) بر سر افعال می آوردند چون (هاگیرم) و (ها گرفت) وغیره بر این یادگار لهجه محلی رازی است که در پهلوی شمال و ولایات اطراف ری و شهمیرزاد و سنگسر معمول بوده و می باشد. این نوع اظهار نظرها و مطالب نویسندگان و بزرگان علم و ادب و فرهنگ این سرزمین می تواند ما را به شناخت بیشتر گویش شهمیرزادی راهنمایی کند، به هر حال در این زمینه متخصصین فن و علاقمندان باید تحقیقات بیشتری کرده و حاصل کار خود را ارایه نمایند.




يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.

ایل جمهور
ایل جمهور
مدت ويدئو : 05:07
بازدید : 3141
خوز دوزی
خوز دوزی
مدت ويدئو : 05:07
بازدید : 467
نوروز نامه خوانی در هشجین
نوروز نامه خوانی در هشجین
مدت ويدئو : 02:16
بازدید : 2219
خانه تكانی
خانه تكانی
مدت ويدئو : 03:21
بازدید : 1390
چیلله قارپیزی
چیلله قارپیزی
مدت ويدئو : 07:06
بازدید : 2524
همه ...
آشتی کنان
آشتی کنان
مدت پادکست : 2:44
بازدید : 1191
سفید واشه
سفید واشه
مدت پادکست : 0:45
بازدید : 277
شیر دوشی
شیر دوشی
مدت پادکست : 5:42
بازدید : 4677
سوزی
سوزی
مدت پادکست : 0:28
بازدید : 305
مراسم کاه گل کردن بام خانه
مراسم کاه گل کردن بام خانه
مدت پادکست : 0:55
بازدید : 818
همه ...
جونیکا سره
جونیکا سره
تعداد تصوير : 20
بازدید : 1918
مراسم سنتی شمشیر گردانی در قم
مراسم سنتی شمشیر گردانی در قم
تعداد تصوير : 16
بازدید : 799
سفره افطاری ترکمن ها
سفره افطاری ترکمن ها
تعداد تصوير : 16
بازدید : 1804
حاجی فیروز
حاجی فیروز
تعداد تصوير : 16
بازدید : 1179
دودنی
دودنی
تعداد تصوير : 4
بازدید : 1358
همه ...