استاد آوازسید احمد مراتب

در حال بارگذاری ...پادکست
1.8

27 بهمن 1394

سید احمد مراتب، متولد ۱۳۳۱ در شهر اصفهان دیده به جهان گشود. وی دارای لیسانس ادبیات و الهیات و دکتری افتخاری موسیقی ایرانی است. او استاد ردیف‌های آوازی موسیقی ایرانی و بهترین شاگرد استاد بزرگ آواز «جلال تاج اصفهانی» است؛ به همین دلیل او را «در› التاج» -که تخلص شعریش هم هست- نامیده‌اند. ایشان در کسب موضوعات مختلفی -که دانستن آن برای خواننده و مداح ضروری می‌نماید- در محضر بهترین استادان عصر خود شاگردی و با آنان همکاری کرده ‌است؛ در موسیقی از کسانی چون جلال تاج اصفهانی، ادیب خوانساری، جلیل شهناز، حسن کسایی، فرامرز پایور، اسماعیل مهرتاش و... و در شعر و ادبیات از بزرگانی چون علامه جلالدین همایی، فضل‌الله ضیاء نور، ابوالبرکات صده‌ای، دکتر میردامادی و... در مسیر اعتقادی خود بهره‌مند شده است. بیشتر علاقه‌مندان، ایشان را به عنوان مداح و ذاکر اهل بیت عصمت و طهارت (و نه استاد ردیف‌های آوازی موسیقی ایرانی) می‌شناسند؛ چراکه از ابتدا به دلیل عشق و علاقه به اهل بیت (ع) به الحان مذهبی از جمله مداحی، اذان، مناجات و... روی آورد و نیز به پیشنهادهای فراوانی که قبل از انقلاب برای اجرای آواز در مکان‌های مرسوم با بیشترین دستمزدها به او داده شد، جواب رد داد. جالب است بدانید استاد احمد مراتب، اولین ایرانی است که بر بام کعبه اذان خوانده است و بسیاری بر این عقیده‌اند ‌که مراتب پس از بلال حبشی دومین مسلمانی است که دارای این افتخار شده است. نوای گرم استاد مراتب برای مردم اصفهان یادآور خاطرات سحرهای ماه مبارک رمضان است که هر روز صبح به صورت مستقیم از رادیو شنیده می‌شد. من، خود شاهد بودم که پس از اجرای ده دقیقه‌ای ایشان در همایش پیرغلامان سال ۸۸ در شهر زنجان در مدح حضرت سیدالشهدا ولوله‌ای عظیم بر پا شد و هزاران نفر که خود از پیرغلامان امام حسین (ع) بودند، به پهنای صورت اشک می‌ریختند و ناله‌شان به آسمان رسید؛ نیز در همانجا یکی از استادان فن درباره‌شان گفت: «استاد کسی است که اشک از مداح بگیرد.» تا کنون در کدام‌یک از شهرهای ایران به اجرای برنامه پرداخته‌اید؟ در اغلب شهرهای مذهبی از جمله کاشان، شیراز، آبادان، اهواز، کرمان، یزد، خراسان و.... پدر و پدربزرگتان از صوت خوش خود در چه راهی استفاده می‌کردند؟ در امور مذهبی؛ از جمله مداحی، نوحه‌خوانی و چاووشی، اذان و ذکر اهل بیت عصمت و طهارت فعالیت بسیاری داشته‌اند. به یاد دارید که ایشان چاووشی و اذان را در چه دستگاه‌هایی می‌خواندند؟ بله؛ چاووشی را در دستگاه چهارگاه و اذان را در گوشة روح الارواح آواز بیات ترک می‌خواندند. از چه سالی و در محضر چه استادانی آموزش دیده‌اید؟ شش ساله بودم که در مدرسه برای قرائت قرآن آزمون دادم و رئیس آنجا (مرحوم عبدالحسین سپهری‌نژاد) که از خوانندگان خوش‌صدا و مسلط به ردیف‌های آوازی بود، تربیت مرا به عهده گرفت و از همان‌جا یادگیری دستگاه‌ها و آوازهای ایرانی را آغاز کردم. در هشت سالگی توسط پدرم به محضر استاد محمدرضا شمشیری ملقب به شکیب اصفهانی راه یافتم و در دوازده سالگی به دبیرستان صارمیه اصفهان رفتم که طبیبی برای معاینة چشم بچه‌ها آمده بود و صدایم را شنید و چون از دوستان پدرم و استاد جلال تاج اصفهانی بود، پس از صحبت با پدر، در نامه‌ای، مرا به استاد تاج معرفی کرد. از اولین برخورد با استاد تاج اصفهانی چه خاطره‌ای دارید؟ برایم آرزویی بود که ایشان را از نزدیک ببینم و در محضرش شاگردی کنم. با دوچرخه‌ای کیلومترها تا منزل ایشان رکاب زدم و بسیار مضطرب بودم که استادی به این بزرگی با من که دوازده سال بیشتر ندارم، چه برخوردی می‌کند. ایشان با ظاهری ساده و افتاده به استقبالم آمد که نفهمیدم، خود استاد تاج است و پس از خواندن نامه با مهربانی هرچه بیشتر دوچرخه‌ام را بغل کرد و داخل حیاط گذاشت و مرا به خانه دعوت کرد. اولین درسی را که از ایشان گرفتید، به یاد می‌آورید؟ بله؛ استاد با لحنی کتابی -که از ویژگی‌های کلامش بود- فرمود: «چیزی بخوانید. » و من این شعر را از صغیر اصفهانی خواندم: من آنچه هست به عشق تو داده‌ام از دست خدای تار وجود مرا به موی تو بست... استاد سؤال کرد: «پدرم چه خواندی؟» گفتم: «فکر می‌کنم افشاری. » فرمود: «من هم بیتی در همین افشاری می‌خوانم. » و این شعر را در جواب غزلی که خواندم، اجرا کرد: چنین پسر که تویی راحت روان پدر سزاست مادر گیتی به تو پسر نازد یکی از ویژگی‌های ایشان همین مناسب‌خوانی بود و به فراخور موقعیت، شعری انتخاب و اجرا می‌کرد. قرار شد، این سیر را با استاد ادامه دهیم که نوزده سال به طول انجامید و در همة لحظات و سفرها تا آخر عمر همراهشان بودم. شیوة تدریس استاد تاج در آموزش دستگاه‌ها و گوشه‌ها چگونه بود؟ بسیار دلچسب و دلپذیر بود. ابتدا درآمدی می‌خواند و شاگردان همان را تکرار و تمرین می‌کردند و جلسة بعد جواب می‌دادند و چون نوار و ضبط نبود، هرکس در حد استعداد درسش را جواب می‌داد. استاد هم با مهربانی و آرامش اشکالات بچه‌ها را می‌گرفت و نکاتی را گوشزد می‌کرد که دوستان یادداشت و عمل می‌کردند. اگر کسی فاقد صدای مناسب بود، همان جلسة اول در کمال ادب می‌گفت که شما حنجره ندارید و وقت خود را صرف این کار نکنید یا اینکه صدای شما برای آوازخواندن توانایی ندارد و به درد تصنیف می‌خورد. دیگر به شاگردان چه سفارش‌هایی می‌کرد؟ ورزش و کوه‌رفتن و تمرین مداوم را تشویق، از اموری که به صدا لطمه می‌زد، منع و به اخلاق و معنویت سفارشمان می‌کرد. حرف کلی استاد تاج این بود که هر کسی دارای توانایی‌ای است و هر حنجره‌ای یک قدرتی دارد. صدای خوب صدایی است که در سه مرحله پایین، وسط و بالا بدون اینکه فشاری به صدایش بیاید، خوب بخواند، اشعار را مفهوم بخواند و هنگام ادای شعر تحریر (چه‌چه) نزند؛ مگر بسیار کوچک و در جایی که بطلبد. از استادش سید رحیم (خوانندة دربار ضل‌السلطان) روایت می‌کرد که می‌فرمود: «تاج‌زاده اول شعر را تحویل بده، بعد تحریر بده.» کسانی که از نزدیک با شما آشنایند، می‌دانند که با استادانی چون جلال تاج اصفهانی، ادیب خوانساری، جلیل شهناز، حسن کسایی، فرامرز پایور، اسماعیل مهرتاش و... همکاری داشته‌اید. صدای درخشان شما را با استادانِ نام‌برده در آثار ضبط‌شده شنیده‌ایم. با وجود جای پیشرفت بسیاری که در خوانندگی و موسیقی داشتید، چه شد، گرایشتان را به مذهب و مداحی اهل بیت عصمت و طهارت و مناجات‌خوانی از دست ندادید و صدایتان را در این امور وقف کردید. بیشتر به این علت بود که در خانواده‌ای مذهبی و عاشق اهل بیت (ع) تربیت شده و از خردسالی در این مسیر گام برداشته بودم. طبیعی است، گرایش درونی من نیز به این سمت بود؛ همچنین شاگردی استادی را کرده بودم (استاد تاج) که خود تا پنجاه سالگی در کسوت روحانیت، اهل مدرسه و علوم دینی بود و درونش پر از عشق به حضرات معصومین (ع) که این عامل هم در انتخاب این راه سهم بسیاری داشت. در زمینه‌های دیگری که شاگردی کرده‌اید، چه نکاتی آموخته‌اید؟ ببینید هنرجویان مداحی در قدیم باید در سه زمینه (آواز و گوشه‌های موسیقی، شعر و ادبیات و مسائل دینی و حوزوی برای درک لغات عربی در اشعار) شاگردی استادان را می‌کردند که من هم این دوران را در محضر بهترین استادان آن زمان از جمله «علامه جلالدین همایی، فضل‌‌الله ضیاء نور، ابوالبرکات صده‌ای، دکتر میردامادی و... » گذرانده‌ام. بیشتر در کدام‌یک از الحان مذهبی به اجرای برنامه پرداخته یا می‌پردازید؟ من همة الحان را اجرا می‌کنم؛ از جمله مناجات، اذان و... که قبل از انقلاب شکوهمند اسلامی هم مناجات‌های شبانه‌ای را در رادیو اجرا می‌کردم. مدتی هم سحرها ساعت ۲:۳۰ شب می‌رفتم استودیو، به صورت زنده مناجات می‌خواندم و اذان می‌گفتم. اذان‌ها را در چه دستگاهی می‌خواندید؟ من دو تا اذان می‌گفتم؛ یکی در همان بیات ترک معروف که در قدیم معمول بوده و مرحوم مؤذن‌زاده هم آن را اجرا کرده ‌و دیگری اذانی بود که با لحن عربی اجرا می‌شد. چند ماه پیش در خدمت یکی از دوستان پژوهشگر بودم که گفت، استاد مراتب در سال‌های گذشته در خانة خدا و بر بام کعبه اذان گفته‌ است. * در چه سالی بود و چگونه اتفاق افتاد؟ در یکی از نیمه‌شب‌های سال ۱۳۵۲ بود که با یکی از دوستان از کاروان جدا و با اتومبیلی روانة حرم شدیم. آن‌وقت جمعیت مثل امروز شلوغ نبود و بعد از طواف هفتم دیدم، پرده‌ای روی هجر اسماعیل (ع) انداخته‌اند ‌که لای آن باز است و مردم، حلقه‌های پایین خانه را گرفته‌اند ‌و مناجات می‌کنند. در داخل پرده چشمم به نرده‌بامی افتاد که به پشت‌بام می‌رسید و با نیرویی نهفته از آن بالا رفتم. روی بام، مناجات حضرت علی (ع) «لک الجود و المجد والعلی» را در دستگاه سه‌گاه خواندم. دیدم کسی به سمتم آمد بالا و از ترس اینکه از مأموران حرم آمده‌‌اند، دستگیرم کنند، در گوشه‌ای پنهان شدم. ایشان گفت: «چرا صدا را قطع کردی؟ بخوان، بخوان، بخوان. » ادامة مناجات را خواندم و هنگام اذان نیز در آواز بیات ترک اذان گفتم؛ سپس پایین آمدم و خوشبختانه هیچ اتفاقی هم نیفتاد. در آن لحظات چه احساسی داشتید؟ احساسی که تا آخر عمر هرچه دنبالش گشتم، مثل آن پیدا نکردم. بیشتر اشعار کدام‌یک از شعرا را می‌خوانید؟ از شعرای متقدم، محتشم کاشانی و متأخرین هم از اشعار صغیر اصفهانی و عمان سامانی استفاده می‌کنم. یادم می‌آید، در مورد شعر هم استاد تاج می‌گفت: «شعر را همیشه از استاد بخوانید.» در ایام قدیمِ اصفهان، روند اجرای مراسم مذهبی چگونه بود؟ لطفاً از آغاز تا پایان را برایمان توضیح دهید؟ با بسم‌الله و یک رباعی که بیشتر «سلام مخفی» نام داشت، شروع می‌شد که این سلام مخفف اولین حرف چهار مصراع شعر مذکور بود مثل: سربسته سخن گو بر دانای سخن لب را مگشا ز هم مگر جان سخن اندر بر نکته‌دان سخنرانی کن مواج چه شد بحر گهرزای سخن یا: ساقی بده از بادة گلگون کامم لب‌ریز کن از می‌‌محبت جامم ای برده به غارت دل و دینم از کف مردم ز غمت رها کن از این دامم این به معنای سلام به حضار بود و آنان در جواب مداح صلوات می‌فرستادند. در برخی موارد از رباعی‌های اخلاقی و مذهبی هم استفاده می‌کردند؛ پس از آن غزلی با محتوای اخلاقی، اجتماعی یا مذهبی به سلیقة مداح خوانده می‌شد و قصیده‌ای بر اساس مناسبت‌ها اعم از ولادت یا شهادت به اجرا درمی‌آمد؛ سپس به مصیبتی که موضوعش به همان مناسبت مربوط بود، وارد می‌شدیم و روضه‌ای در قالب شعر -که در قدیم این‌گونه روضه می‌خواندند و مثل امروز فاقد تعریف داستان بود- اجرا می‌شد. مرحوم صغیر اصفهانی هم تأکیدش بر این بود که آقایان ذاکر باید شعر بخوانند؛ نه داستان. در انتها و بعد از روضه هم امن یجیب و دعا به وسیلة عالم یا بزرگی خوانده می‌شد و مجلس به پایان می‌رسید. نوحه در چه مواقعی اجرا می‌شد؟ نوحه در ایام شهادت خوانده می‌شد و قبل از آن نوحه‌خوان ابتدا یک سردم می‌گرفت تا مردم از جای برخیزند و آمادة سینه‌زنی شوند که از اشعاری مثل: جانم حسین جانم حسین ای جان جانانم حسین استفاده می‌کردند. در ایام فاطمیه هم معمولاً شب‌های آخر سینه‌زنی می‌کردند؛ ولی در محرم از همان ابتدا نوحه‌خوانی برپا بود. بهترین مداحان در اصفهان چه کسانی بودند؟ تا جایی که سن من اقتضا می‌کند، یکی مرحوم مرشد حسین پنجه‌پور بود که سینه‌اش مخزن اشعار بود. همه را از حفظ می‌خواند و به پهنای صورت اشک می‌ریخت. دیگر مرحوم مرشد کرمعلی دوامی که از قصیده‌خوان‌های اهل دل و استاد بود. حاج اصغر سعیدمنش، حاج احمد معظم، مرحوم ابوعطا و مرحوم مرشدزاده از دیگر مداحان بودند که ایشان هم هنگام خواندن در مدح حضرت اباعبدالله الحسین (ع) ابتدا خود به گریه می‌افتادند. در اصفهان قدیم به جز زبان فارسی به زبان‌های دیگری هم عزاداری می‌شد؟ بله؛ عراقی‌هایی که مقیم این شهر بودند به زبان عربی و ترک‌ها هم که هیئت خود را داشتند، به همان زبان عزاداری می‌کردند. به نظر شما یک منبری یا ذاکر خوب چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟ شرط اول داشتن حنجره و صدایی تعلیم‌دیده برای خواندن است و شرط بعد علم و سواد است. مداح باید سال‌ها در محضر استادان بزرگ زانو زده باشد و به دقایق و ظرایف فنون آواز آشنا باشد و صحنه را چنان به تصویر بکشد که مخاطب خود را در آن حال و هوا ببیند و از نظر باطن، ارادت و عشق است که باید داشته باشد. برای اصلاح عزاداری‌های امروزی چه کارهایی باید انجام داد؟ شرط اول این است که علما و بزرگان دین آسیب‌ها را بشمارند و برای مردم بشناسانند و از طرف ارگان‌های دولتی هم کلاس‌های آموزش تشکیل شود و از استادان اهل فن هم برای ترویج شیوه‌های درست حمایت کنند. هنرجویان مداحی در قدیم باید در سه زمینه: ۱. آواز و گوشه‌های موسیقی ۲. شعر و ادبیات ۳. مسائل دینی و حوزوی برای درک لغات عربی در اشعار شاگردی استادان را می‌کردند که من هم این دوران را در محضر بهترین استادان آن زمان گذرانده‌ام. در مورد شعر هم استاد تاج می‌گفتند: «شعر را همیشه از استاد بخوانید.» مرحوم صغیر اصفهانی تأکیدش بر این بود که آقایان ذاکر باید شعر بخوانند؛ نه داستان.


يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.
 
صفی‌الدین ارموی
صفی‌الدین ارموی
مدت ويدئو : 07:30
بازدید : 610
زنده یاد استاد حسن کسایی
زنده یاد استاد حسن کسایی
مدت ويدئو : 01:31
بازدید : 1025
امیرحسین رحیمی – عکاس
امیرحسین رحیمی – عکاس
مدت ويدئو : 5:35
بازدید : 832
مجید مطاع نوازنده تنبک
مجید مطاع نوازنده تنبک
مدت ويدئو : 5:59
بازدید : 480
زهره صفایی – سفالگر
زهره صفایی – سفالگر
مدت ويدئو : 4:57
بازدید : 184
همه ...
هومن سیدی
هومن سیدی
مدت پادکست : 2:14
بازدید : 1480
سید نورالدین رضوی سروستانی
سید نورالدین رضوی سروستانی
مدت پادکست : 4:51
بازدید : 1054
بابا طاهر
بابا طاهر
مدت پادکست : 2:02
بازدید : 1145
افسر اسدی
افسر اسدی
مدت پادکست : 3:01
بازدید : 671
استاد یحیی جعفری
استاد یحیی جعفری
مدت پادکست : 0:53
بازدید : 488
همه ...
مریم شیرزاد
مریم شیرزاد
تعداد تصوير : 7
بازدید : 1935
داریوش ارجمند
داریوش ارجمند
تعداد تصوير : 20
بازدید : 2188
غلامحسین بیگجیه خانی
غلامحسین بیگجیه خانی
تعداد تصوير : 8
بازدید : 3034
مهران رجبی
مهران رجبی
تعداد تصوير : 20
بازدید : 2269
حامد بهداد
حامد بهداد
تعداد تصوير : 20
بازدید : 1262
همه ...