بیننده گرامی، شما هم می توانید عکس ها و آثار صوتی و تصویری مورد علاقه خود را در نگاه به اشتراک بگذارید. لطفا از اینجا
(http://negahmedia.ir/member)
شروع کنید

خانه | شهر ها | روستاها | اماکن زیارتی | اماکن تاریخی | جاذبه های طبیعی | موزه ها | فرهنگ محلی | صنایع دستی | مشاهیر استان



بازدید : 1403
26 آذر 1393
100 / 0.4
 

مسجد جامع سمنان بنایی بسیار کهن و باارزش در سمنان است. در طول زمان تغییرات و تحولات زیادی در این مسجد بوجود آمده است، اما هم اکنون در آن آثار دوران سلجوقی و تیموری دیده می‌شود. عقیده بر این است که این مسجد در قرن نخست هجری و بر روی خرابه‌های آتشکده بنا شده است. مسجد جامع سمنان یكی از كهن ترین آثار تاریخی به جامانده از دوران اسلامی این شهر می باشد كه در واقع نشانگر رشد و نبوغ هنر معماری مردم این شهر به شمار میرود. این اثر تاریخی طبق متون تاریخی به قرن سوم هجری تعلق دارد. بنای اولیه مسجد از آثار دوران اسلامی است كه در دوره سلجوقی، ایلخانی و تیموری گسترش یافت. این یادمان تاریخی شامل چندین فضای معماری است. صحن، ایوان بزرگ، مقصوره غربی و سه شبستان شمالی، جنوب و شرقی. ایوان بزرگ 21 متر ارتفاع دارد و از آثار خواجه شمس الدین علی بالیچه سمنانی وزیر شاهرخ تیموری است. مسجد جامع سمنان در طول تاریخ از لحاظ مذهبی، فرهنگی و اجتماعی از ارزش و اعتبار زیادی برخوردار بوده است.مناره مسجد جامع سمنان یکی از منار‌های تاریخی ایران متعلق به دوره سلجوقیان به شمار می‌رود که در گوشه شمال شرقی مسجد جامع قرار دارد. ارتفاع این منار از سطح زمین ۳۱/۲۰ متر می‌باشد و از روی بام به ارتفاع ۲ متر کتیبه‌ای با طرح و نقش بسیار زیبا از آجر و با خط کوفی تزئین شده‌است. این مسجد را میتوان در زمره کهن ترین و قدیمی ترین آثار اسلامی شهر سمنان به شمار آورد . گمانه زنی ها و حفاری های اخیر نشان دادند که این مسجد در قرن اول هجری روی خرابه های یک آتشکده بنا شده است. ولی در طول زمان, تعمیراتی در آن داده شده است. در حال حاضر در بنای کنونی مسجد, آثاری از دوره مغول و تیموری دیده میشود . تاریخچه مسجد جامع سمنان صنیع الدوله در کتاب مرآت البلدان در این باره می‌نویسد: در زمان خلافت علی بن ابیطالب، ایشان فرمودند که از کوفه تا بخارا ۱۰۰۱ مسجد بنا کنند، در حکومت عبدالله بن عمر، ثروتمندان سمنان مسجد کنونی این شهر را ساختند ولی این بنا دارای چندان شکوهی نبود. پس از آن بارها افراد زیادی بر بنای ابتدایی افزودند، مانند گنبد باختری و شبستان شمالی را با مار خواجه‌وند را خواجه ابوسعید سمنانی و خواجه نظام‌الدین در دوران سلطنت سنجر سلجوقی ساختند و شبستان جنوبی را شیخ رکن‌الدین علاءالدوله سمنانی در زمان وزارت ارغون‌خان بنا نمود و چون خرابی به وجود آمده بود، در زمان فتحعلی شاه، ذوالفقارخان به تجدید آن پرداخت. مسجد خاوری را خواجه کیقباد بن ملک شرف‌الدین سمنانی ساخته و ایوان متصل به گنبد را خواجه عزالدین محمد بالیچه سمنانی وزیر میرزا شاهرخ بنا کرده. شبستان ابا حرب مسجد جامع سجد جامع سمنان با توجه به تحقیقات حفاری سال ١٣٤٥ احتمالأ بر روی خرابه‌های بنایی کهن‌تر بنا شده است، مرحوم صنیع‌الدوله در کتاب مرآت البلدان در باب این مسجد چنین نوشته است: «گویند در زمان خلافت امیرالمؤمنین علی ابن ابیطالب(ع) آن حضرت امر فرمودند که از کوفه تا بخارا ١٠٠١ مسجد بنا کنند، در حکومت عبدالله بن عمر، اعیان سمنان مسجد حالیه ابن‌بلد را ساختند ولی ابن بنا را چندان عظمتی نبود و به دفعات اشخاص بر بنای اول افزودند...». این مسجد شامل چندین قسمت است که در دوران‌های مختلف بر آن افزوده شده؛ قدیمی‌ترین شبستان این مسجد موسوم به شبستان زمستانی در ضلع جنوبی مسجد است. این شبستان کاملا به سبک خراسانی ساخته شده و در معماری آن سعی شده طاق‌ها کوتاه‌تر شوند به همین دلیل شاید برای نخستین بار از طاق‌های کم‌خیز استفاده شده که از این حیث کاملا مشابه طاق‌های مسجد تاریخانه دامغان است. شبستان دیگر که در ضلع شرقی واقع است به نام شبستان ابا حرب معروف بوده و ساخت آن منسوب به کیقباد بن ملک شرف‌الدین سمنانی وزیر امیر تیمور گورکانی است، البته قبلا به جای این شبستان، شبستان کوچکی بوده که توسط امیر اجل ابو حرب بختیار حاکم قومس در دوره غزنویان بنا شده بود و سپس در زمان تیموریان شبستان مزبور را خراب کرده و شبستان بزرگتری بنا نهاده‌اند. این شبستان که از لحاظ معماری ستون‌ها بسیار شبیه مسجد تاریخانه دامغان است به وسیله هشتی کوچکی با طاق گنبدی کم با تزئینات معقلی به فضای ٨ ضلعی بزرگی که به میدان جلوخان معروف است متصل می‌گردد و از این طریق به بازار حضرت متصل می‌گردد، بر بالای سر در آن ترکیبی از آجر و کاشی‌کاری‌های رنگارنگ به چشم می‌خورد که کلمات «الله، محمد، علی، فاطمه، حسن و حسین» را به نمایش می‌گذارد. شبستان زمستانی (زیرزمین) مسجد جامع سمنان : كهن ترین شبستان این مسجد مرسوم به شبستان زمستانی در ضلع جنوبی مسجد قرار دارد. این شبستان كاملا به سبك خراسانی ساخته شده و درمعماری آن سعی شده تا تاقها كوتاهتر شوند. بهمین مناسبت شاید برای نخستین بار از طاقهای 4 بخش كم خیز استفاده شده كه از این حیث كاملا مشابه طاقهای مسجد تاریخانه دامغان است. مناره مسجد جامع سمنان این بنا قدیمی ترین منار جنبان ایران می باشد در مركز این منار محوری چوبی قرار دارد كه با تكان دادن آن كل منار حركت میكند.مناره مسجد جامع سمنان یکی از منارهای تاریخی ایران متعلق به دوره سلجوقیان به شمار می‌رود که در گوشه شمال شرقی مسجد جامع قرار دارد مناره مسجد جامع سمنان یکی از منارهای تاریخی ایران متعلق به دوره سلجوقیان به شمار می‌رود که در گوشه شمال شرقی مسجد جامع قرار دارد. ارتفاع این منار از سطح زمین ۳۱/۲۰ متر می‌باشد و از روی بام به ارتفاع ۲ متر کتیبه‌ای با طرح و نقش بسیار زیبا از آجر و با خط کوفی تزئین شده‌است. معماری مناره : مناره در گوشه شمال شرقی شبستان شمالی مسجد بدون سكو مستقیما روی زمین واقع شده است. برای رسیدن به مدخل منار باید از یك راهرو منكسر تنگ و كم ارتفاعی عبور كرد كه توسط خواجه ابوسعید سمنانی و خواجه نظام الدین بختیار سمنانی در دورة سلطان سنجر سلجوقی هنگام احداث شبستان مزبور ساخته شده است. ارتفاع منار را بین 5/31 تا 5/28 متر نوشته اند. صنیع الدوله ارتفاع آن را 25 ذرع برآورد كرده است. ارتفاع كلی منار 5/28 متر است كه از این ارتفاع 5/24 متر آن شامل میله منار تا انتهای مقرنسها و قاعدتا مأذنه و 4 متر دیگر شامل مأذنه و قسمت فوقانی آن می شود. علی رغم ارتفاع زیاد منار به دلیل پنهان شدن حدود 5/7 متر از بخش زیرین در بین شبستان و بناهای مجاور، آن چنانكه باید عظمت و ارتفاع بلند آن جلوه گر نیست. قسمت تحتانی منار تا نزدیك كتیبه زیرین تقریبا استوانه ای است و از آنجا به بالا به صورت موزونی به فرم مخروط ملایم در آمده تا زیر مقرنسهای مأذنه ادامه می یابد. مأذنه زیبای منا با واسطه دو ردیف مقرنس پر كار بر فراز بنا قرار گرفته ، معماری این مأذنه دارای سبك صفوی است. از مقایسة مأذنه این منار با منارهای هم زمان چون منار سنگ بست در 35 كیلو متری مشهد كه دارای مأذنه ای نسبتا سالم است می توان یقین نمود كه مأذنه قدیمی منار سمنان به مرور زمان و با سوانح طبیعی چون زلزله از بین رفته و در دوره صفویه همزمان با تعمیرات مسجد جامع به احداث این مأذنه همت گماشته اند. نقشه مأذنه به فرم هشت ضلعی است كه اطراف آن با نرده های زیبایی مزین به گره بندی هایی به سبك صفوی محصور گشته است استقرار سقف بزرگ هشت ضلعی با لبه های مضرس طرح دار بر فراز آن ، از نفوذ باران به داخل مأذنه و منار جلوگیری می كند، ادامه منار از مأذنه خارج شده و به قپه كوچكی ختم می شود. قطر منار در پائین 6/3 متر و در داخل 09/2 متر است. ضخامت دیوار منار در پایین ترین قسمت 75 سانتیمتر می باشد و متناسب با كم شدن قطر منار از پایین به بالا از قطر دیوار و دكل نیز كاسته شده بطوریكه در قسمت انتهایی بدنه منار كه قطر آن به حداقل می رسد تنگی گلویی احساس نمی شود. پلكانهای مارپیچی منار بر عكس عقربه های ساعت حول محور آجری (دكل) پیچیده و تا قاعده مأذنه ادامه می یابد. پایة این دكل به شكل مربع است كه با آجرهایی به ابعاد 45% * 23% * 23% متر ساخته شده و در قسمتهای فوقانی به تدریج زوایای طرح مربع محو می گردد. تعداد پله ها حدود 91 عدد است. اولین پله 36 سانتیمتر ارتفاع دارد. تزئینات منار : تزئینات منار به سه دسته تقسیم می شود : كتیبه آجری، تزئینات آجری، تزئینات معقلی تزئینات معقلی : الف : كتیبه ها منار مسجد جامع سمنان دارای دو كتیبه بسیار مهم به خط كوفی معقد یا برگدار (گره دار) است. در هر دو كتیبه كه یكی مشتمل بر آیات قرآن و یكی حاوی نام بانی بنا است. كتیبه فوقانی كه با فاصلة یك نوار تزئینی در گلویی منار قرار دارد آیه 32 سوره فصلت (سجده) را به شرح ذیل در خود جای داده است: كتیبه زیرین كه با اندكی فاصله از محاذی بام مسجد قرار دارد. دارای متنی به شرح ذیل است: "بسم الله امر ببناء هذه المناره الامیر الجلیل السیدا ابو حرب بختیار بن محمد مولی امیرالمؤمنین" چنین به نظر می رسد كه كتیبه ها بدون طرح قبلی بر روی منار ساخته شده و به همین جهت به دلیل كمی جا دو كلمه از آخر آیه را جا انداخته اند. علاوه بر آن این كتیبه در اثر تعمیراتی كه در سال 1336 هجری در آن صورت گرفته، توازن خود را از دست داده و از هیئت اصلی خود خارج شده است در طرحهای شهریار عدل كتیبه فوقانی را قبل و بعد از تعمیر نشان می دهد. ب : تزئینات آجری كار برد آجر و نقش آن در تزئینات پیكر خارجی را به وضوح می توان در منار مسجد جامع سمنان مشاهده كرد. این منار همانند منارهای قرن پنجم و ششم هجری بخصوص در مناطق خراسان و قومس و اصفهان دارای بخشهای متعدد با تزئینات متفاوت می باشد و نقوش هندسی، زیگزاگها و صلیبها با ریزه كاری های جالب و چشمگیر با پس و پیش گذاشتن آجرها القاء شده است كه از نظر زیبایی در نهایت اعتبار است و تناسبی كه بین این بخشها از نظر تزئینات و طول آنها در نظر گرفته شده حاكی از آشنایی كامل هنرمندان به اصول مربوط به انتخاب ابعاد متناسب است و همین ذوق و دقت است كه منار سمنان را بصورت بكی از زیباترین آثار معماری قرن پنجم در آورده است. نمای قسمت تحتانی منار تا ارتفاع 7 متری در زیر بنای مجاور پنهان است و از نمای خارجی و تزئینات آن چیزی به چشم نمی خورد. سرانجام عظمت و زیبایی و گیرایی منار به حدی است كه مردم سمنان را وادار می سازد كه حالتی تقدس گونه نسبت به آن داشته باشند و اعتقادات خاصی نیز پیرامون آن در فولكور مردم باقی است از جمله اینكه بالا رفتن از منار می تواند آرزوی شخص را برآورده سازد زیرا جهت منار شبیه فلشی است كه هدف آن مركز آسمان می باشد. این منار بواسطه اهمیتش با وجود پیوستگی آن با بنای مسجد جامع دارای شماره ثبت جداگانه ای است .

کلمات کليدي :
يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.
 
مسجد جامع سمنان
مسجد جامع سمنان
مدت ويدئو : 05:31/1
بازدید : 1121
امامزاده علی اکبر(ع)
امامزاده علی اکبر(ع)
مدت پادکست : 1:16
بازدید : 1007
امامزاده حضرت علی بن جعفر(ع)
امامزاده حضرت علی بن جعفر(ع)
مدت پادکست : 1:05
بازدید : 1391
مسجد امام (مسجد سلطانی) - سمنان
مسجد امام (مسجد سلطانی) - سمنان
مدت ويدئو : 03:02/1
بازدید : 1130
مسجد تاریخانه
مسجد تاریخانه
مدت پادکست : 2:39
بازدید : 1200
مسجد جامع سرخه
مسجد جامع سرخه
مدت پادکست : 0:33
بازدید : 857
بقعه پیر علمدار سمنان
بقعه پیر علمدار سمنان
مدت پادکست : 1:05
بازدید : 1256
مسجد جامع فرومد
مسجد جامع فرومد
مدت پادکست : 0:58
بازدید : 1162
مسجد جامع زاوقان
مسجد جامع زاوقان
مدت پادکست : 1:20
بازدید : 1332
بقعه پیغمبران
بقعه پیغمبران
مدت ويدئو : 04:55/1
بازدید : 1276


مسجد المهدی
مسجد المهدی
مدت ويدئو : 5:29/1
بازدید : 187
بقعه امامزاده عزالدین محمد
بقعه امامزاده عزالدین محمد
مدت ويدئو : 02:02/1
بازدید : 1038
مسجد حاج صفرعلی
مسجد حاج صفرعلی
مدت پادکست : 2:48
بازدید : 392
امامزاده جعفر (ع)
امامزاده جعفر (ع)
مدت ويدئو : 05:04/1
بازدید : 2353
خانه قرآن سعید آباد
خانه قرآن سعید آباد
مدت ويدئو : 03:36/1
بازدید : 1291