رضا خان جوزدانی

در حال بارگذاری ...پادکست
3.6

19 اسفند 1396

رضا خان جوزدانی توده های بی چیز روستایی که از فشار های گوناگون کارگزاران حکومتی و گرفتاری های چند سویه ای چون،مالیات گزاف،فشار خوانین منطقه،امراض گوناگون،دخالت های بی جا کشور های استعماری و...به سطوح آمده بودند،راهی جز پیوستن به صف شورشیان منطقه را نداشتند. در این اوضاع نا به سامان که ایران در اشغال متجاوزین قرار گرفته بود،خوانین بختیاری(لرها)بیش از پیش در این منطقه به غارت و چپاول گری و زورگویی می پرداختند. در این بین رضا خان جوزدانی یا رضا جوزونی در سال 1290ش به دنبال تصرف محل انجمن های ایالتی و ولایتی و عمارت عدلیه اصفهان توسط مردم،از زندان گریخت. او که فردی شجاع و از مردم رنج کشیده بود پس از آن منشا برخورد ها و درگیری هایی شد که عرصه را بر متجاوزین جنوب و خوانین بختیاری تنگ کرد. سال های 1335و1337 سال های اوج و افول قدرت جوزدانی بود.نفوذ و سلطه قدرتمند وی باعث هراس و وحشت حکام گردید و از این رو بود که امید مفخم و مرتضی قلی خان بختیاری نائب الحکومگی جوشقان را به وی پیشکش کرد. اقدامات رضا جوزدانی مرکزیان را برآن داشت تا وی را تحت فشار قرار دهند. رضا جوزونی در اوایل سال 1332 با یک صد سوار به کاشان عزیمت نمود و به نایب حسین و پسرش ماشا ءالله خان کاشی پیوست.بعد ها از وی جداشد و در حوالی اصفهان به عملیات های خود ادامه می داد. کم کم او با برخورداری از حمایت بزرگان قدرتی وافر پیدا کرد.چنانچه حکام حتی از نام وی وحشت داشتند چه برسد به دفع وی. هرروز کاروانی از کاروان های انگلیس مورد تجاوز قرار می گرفت. توده های بی چیز روستایی هم که از فشار های کارگزاران حکومتی ذله شده بودند به رضاخان پیوستند. رضا خان(رضا جوزونی) 2همراه به نام های جعفر قلی چرمهینی و نوجوانی سلحشور به نام علی نقی چی داشت. یحیی دولت آبادی می نویسد"....اصفهان اختیارش در دست یاغیان جوزدانی بود.......". یک سال پس از آغاز جنگ جهانی اول ،در پی حرکت قشون روس به تهران،آزادی خواهان که در معرض خطر قرار گرفته بودند از تهران خارج شدند و به سوی قم و اصفهان حرکت نمودند. حرکت روس ها به تهران و زمزمه تغییر پایتخت از تهران به اصفهان و مهاجرت آزادی خواهان جوششی را در مناطق جنوبی که تحت سلطه انگلستان بود،موجب گردید. این جوشش در اصفهان از بار بیشتری برخوردار بود.آزادی خواهان و سران حزب دموکرات اصفهان با همکاری و همراهی حاج آقا نورالله و محمود علی کلباسی وسایر علما در پی کمک به مهاجرین و آماده سازی حرکت و استقبال از شاه جوان،احمد شاه قاجار برآمدند. پس بنابراین سعی کردند تا با فراهم آوردن نیرویی مسلح به مقابله باروس ها برخیزند. به همین جهت از ماشا الله خان و رضا خان جوزدانی که نیرویی فراهم آمده ای بودندمدد گرفتند. ماشاءالله خان و رضاخان به همراه سردار رشتی به طرف قم حرکت کردند.ودر علی آباد قم در انتظار دستور کمیته دفاع ملی که در قم به منظور تشکیل مهاجرین و نیرو های مجاهد تشکیل شده بود توقف نمودند.آنان پس از دوروز که اطلاعی از کمیته نرسید به سوی عسگر آباد عزیمت نمودند و منتظر شاه و همراهانش گردیدند. رضا خان در عسگر آباد به مقابله برخواست و تلاش وافری نمود.با وجود تلفات سنگینی که از آنها گرفت ولی کاری از پیش نبرد. مهاجرین که پیشروی روس ها را مشاهده نمودند به اصفهان هجرت کرده و با آگاهی از تجمع آزادی خواهان ایرانی در کرمانشاه،از راه نجف آباد و بروجرد،رهسپار آن منطقه شدند. روس ها به طرف اصفهان حرکت کردندو بانزدیک شدن روس ها سردار اشجع بختیاری حکمران اصفهان به همراه سایر بختیاری ها اصفهان را به قصد چهارمحال تخلیه کردند. به جز بی بی مریم(مادر علیمرادخان بختیاری که درسال 1308ش بر ضد دولت قیام کرد. و در27 تیرماه 1308ش شهرکرد را تصرف کرد و به دنبال درگیری با نظامیان تسلیم شد و بالاخره در 12 آذر 1334 تیر باران شد.) که از خروج خودداری نمود و باعث قوت قلب اصفهانی ها شد.روز جمعه 19 جمادی الاول 1334 یمین السلطنه که از طرف روس ها به حکمرانی اصفهان منصوب شده بود و لیکن با وجود بی بی مریم از اظهار حاکمیت ابا داشت ،منتظر بود و یک موقع از خارج شدن بی بی از شهر استفاده کرد و جشن حکمرانی گرفت.در همین غفلت او رضا خان جوزدانی و جعفر قلی چرمهینی و چراغعلی خان سردار صولت با پانصد سوار و همراهی کنسول گری آلمان به شهر حمله کردند و دارالحکومه و ادارات دولی را تصرف کردند.و سعی نمودند از افتادن شهر به دست روس ها جلوگیری کنند.ولی دو روز بعد باز سپاه روس طی جنگی بر رضا خان جوزدانی و یارانش تسلط یافت و شهر را از تسلط آن ها خارج کرد. با تصرف اصفهان به وسیله روس ها آزادی خواهان و علما مجبور به پناهندگی به نقاط امنی چون بختیاری گردیدند.با ورود روس ها یمین السلطنه فرزند ظل السلطان ناقص العقل(به دستور او بسیاری از آثار باستانی زیبای اصفهان تخریب شد)در حکومت مستقر شد. رضاخان و سایر افراد به بختیاری گریختند.فن کادوف وشارژدافر آلمانی نیز به فرغام السلطنه بختیاری پناهنده شدند.و پس از چندی به نزد بی بی مریم که از سوی آلمان ها لقب سردار مریم را گرفته بود رفتند. درآنجا با تشویق عده ای از خوانین جوان نا پخته از قبیل سردار معظم و سالار مسعود تصمیم حمله مجدد به شهر اصفهان گرفته شد.به چراغعلی خان هم اطلاع دادند که با سوارانش به اصفهان عزیمت نماید.سواران چراغعلی خان در 1فرسنگی اصفهان با سالدان های روسی مواجه شدند و مجبور به عقب نشینی شدند..آنگاه سواره نظام روس برای مقابله با کاردوف متوجه نجف آباد شدند و در این محل جنگ نفس گیری روی داد. سپاه بختیاری به سرکردگی بی بی مریم و مصطفی قلی خان پسرش و راهنمایی شارژدافر آلمانی با عده 200 نفر حرکت کردند و روستای عزیز آباد کرون را تصرف کردند.در نیم فرسنگی عزیر آباد جنگ شروع شدودر جنگ 3 روزه ای که انجام گرفت بختیاری ها رشادت های زیادی به خرج دادند و مدام روس هارا به عقب می نساندند و تا نجف آباد فراری می دادند. ولی روز سوم که سپاه روس به دو اراده توپ شیندر مسلح شدند ،بختیاری ها از توان افتادند و به سوی موسی آباد گریختند.... کسروی در یاری رسانی به مهاجرین می نویسد"از مهاجرین معروف بختیاری که تلاش برای این امور داشت وحید دستگردی بود.که در یادداشت های خود به این رشته تلاش ها اشاره دارد.هرچند موفقیتی کسب نمی کند. و رضا خان خود نیز یکی از مصادر امور است هرچند در جنگ آخر کوتاهی می کند و سرباز می زند...دستگردی می نویسد سه شنبه 22شوال از سفید دشت به عزم چرمهین و دیدن جعفر قلی و رضا خان راهی اصفهان شدم.از تنگ رنجیره گذشته و به چرمهین رسیدم...شب را منزل جعفر قلی مانده و با او مذاکره کردم..فردا به منزل رضا خان جوزدانی وارد شدم و شب را با رضا خان مذاکرات فراوانی انجام دادم ولی او متقاعد نشد.عقیده او این بود که به این ترتیب و بدون بررسی نمی توان اصفهان را گرفت چون خانزادگان بختیاری مطیع یک نفر نیستند و با قشون نظامی هم به این طریق نمی شود وارد جنگ شد.رضا خان صراحتا از جنگ پرهیز کرد و به آقا نورالله هم مکتوب نوشت که فی الحال جنگ صلاح نیست.و با سپاه بختیاری کار به جایی نمی رسد"و همین طور هم شد. انگلیسی ها پس از پایان جنگ جهانی اول با توجه به اینکه رضاخان جوزدانی و یارانش با آلمان ها همکاری داشته و هم چنین کینه قدیمی آن ها با او در پی قلع و قمع او برآمدند. انگلیسی ها برابر قرار دادی که با وثوق الدوله بسته بودند که یکی از موارد آن تعیین حکام جنوب توسط آن ها بود..آنها سردار جنگ بختیاری مزدور را برای قلع و قمع و دفع رضا خان جوزدانی و یارانش، به حکومت اصفهان رساندند. سردار جنگ درسال 1335با اختیار کامل و بودجه لازم جهت سرکوب یاغیان به حکومت اصفهان رسید و پس از گرفتن قول همکاری از پلیس جنوب وارد معرکه شد. با ورود سردار جنگ به اصفهان ،جعفر قلی چرمهینی به سوی شرق اصفهان حرکت می کند.سردار بختیار در پی او می فرستد تا اورا دنبال کنند.ولی نتیجه ای به دست نمی آید. رضا خان این روزها کمتر آفتابی میشد و منتظر زمان مناسب بود. هم زمان با لشگر کشی سردار جنگ برای قلع و قمع یاغیان ،کاروان حاوی پول کمپانی لنچ که از خوزستان در حرکت بود در فلاورجان به اختیار افراد رضاخان درآمد.این کاروان تاروستای باغ وحش به همراه مامور آنجفقلی خان اسیوند به سلامت رسید.آنجفقلی با اطمینان سردار جنگ مبنی بر امن بودن مکان کاروان را رها و به دنبال ماموریت خود می رود.چارودار قافله که از اهالی نجف آباد و از دوستان رضاخان بوده در فلاورجان متوقف شد و رضاخان را از وجود کاروان با خبر می نماید.رضاخان سید محمود نجف آبادی را به دستبرد می فرستد.سید مفداری پول بالغ بر 85هزار تومان پول نقد برداشته و به مقر رضا خان می برد. سردار جنگ ،سحرگاه از چگونگی چپاول آگاه می شود و در پی این جریان سالار اشراف و فخیم الدوله را که بنا بود فردا به فلاورجان بفرستد ،صبح زود روانه ی آن محل نمود تا از غارت باقی اموال جلوگری کند. سالار اشرف و ضیغم الدوله مابقی پول را که درآن سوی پل قرار داشت ،حمل کرده و به اصفهان فرستادند. سردار که بسیار از این اتفاق مورد بازخواست قرار گرفته بود و حسابی آبرویش نزد اربابانش رفته بود،بسیار عصبانی شد و در صدد نابودی کامل رضاخان جوزدانی برآمد. سپاه بختیاری به فرماندهی اسکندرخان و غلامرضاخان سردار بختیار و حاجی اسدالله و امیر اکرام در پی یاغیان به طرف شرق اصفهان حرکت کردند.جعفر قلی در پیش تعقیب دولتیان از اردستان به مورچه خورت تاخت و در کرون به رضاخان پیوست. دولتیان پس از 50 شبانه روز بدون هیچ گونه درگیری و موفقیتی مجبور شدند در روستای محمدیه کرون اقامت کنند.نوروز را در آنجا به سربردند،نیروی دولتی پس از یک ماه که در محمدیه اطراق نمود جهت جنگ با رضا خان و عناصر یاغی به سوی تیران راه افتادند.یاغیان در قلعه رفیع کوهی مشرف به قریه تیران سنگر گرفته بودند. از سپاه دولتی سردار معظم طرف شرق،بهادرالسلطنه طرف عزیزآبادمسلط شدند.سنگر یاغیان محکم و دور از دسترس بود. بختیاری ها مدت 40روز یاغیان را محاصره داشتند ولی کاری از پیش نبردند. محاصره باعث قحط فراوان در تیران شد.واهالی به ناچار مجبور به ترک آنجا شدند. در همین بین یاغیان استفاده کرده و سنگر قله را رها کرده و به سوی فلاورجان حرکت کردند.تا آنجا را اشغال و با گرفتن پل فلاورجان از عبور قافله های تجاری جلوگیری کند. و گوشه اصفهان را در محاصره خود درآورند. اسکندرخان که ابتدا جهت گسیل به اردستان و حفاظت آن منطقه از ورود یاغیان احضار شده بود،با این خیال که رضاخان قله کوه را رها نمی کند ،آماده رفتن به تهران و آوردن سردار اسعد و سردار محتشم بود،ناگهان به دستور سردار جنگ به سوی فلاورجان فرستاده شد.ودر برج های روستای قهدریجان ساکن شد.محموخان سپاه نجف آباد را هم خبر کرد و دستور داد نیروی خود را به جانب اسکندرخان بفرستند.سردار بختیار به روستای قلعه سفید که موضع مهمی بود مسلط گردید.سردار اسعد معروف هم که از تهران آمده بود به همراه سردار جنگ به کمک پیوست.ایل بختیاری را هم که به ییلاق وارد شده بود به کمک آمد و همگی قهدریجان را محاصره کردند. پلیس جنوب هم با توپ شیندر و مسلسل به فرماندهی کلنل فریزر هانتر و کلنل هیک جنرال به کمک شتافت .... راه از هر سو بر رضاخان بسته شد..... حلقه محاصره تنگ تر و تنگ تر میشد....... تا اینکه سپاه دولتی پس از توجیه شدن کامل در یک شبیخون گسترده عرصه را بر یاغیان تنگ کرد. از هرطرف جنگ غوغا می کرد..یاغیان تسلیحات مناسبی نداشتند با این حال تا فردا عصر مقاومت کردند...حدود300کشته و 500زخمی دادند..رضا خان با کمک زخم های فراوان به همراه جعفر قلی و شجاع همایونی دهکردی و نوجوان شجاع علی نقی چی از طریق نقب فرار کردند... سردار بختیار و اسکندر خان به دنبال رضاخان رفتند اما کار به جایی نبردند.سردار جنگ حود مداخله کرد..دو روز بعد رضاخان در باغات محمد آباد توسط علی خان فلاردی و آقا محمود بابااحمدی دستگیر شد.شجاع همایونی و جعفر قلی هم دستگیر شدند. علی نقی چی هم در باغات نجف آباد پیدا شد. جنگ سردار جنگ با علم کردن یاغیان،راه را بر بسیاری سوءاستفاده و خرده حسابی ها درباره مردم نجف آباد گشود. بسیاری به اتهام واهی مشارکت و هم دستی با یاغیان به زندان رفتند.تحت شکنجه قرار گرفتند و در بسیاری مواقع از هستی ساقط شدند. دار زدن ها شروع شد.شهباز قشقایی،اسماعیل باقری،رضا جوزدانی،علی نقی چی،همه به دار آویخته شدند. پس از سرکوب جوزدانیان راه برای منکوب کردن سایر آزادی خواهان باز شد.و غیورمردان دیگری چون حسین کله پز(نقل است از شخصی که در کودکی از میدان شهر نجف آباد می گذشتم.جمعی انبوه گردآمده بودند و جنازه چهارتن از عناصر ضد مردمی و مزدور حکومت که خانه یکی از معتمدین شهر را به غارت برده بودندکه توسط حسین کله پز کشته شده بودند در میان افتاده بود.جمعیت فریاد میزد.زنده باد مشد حسین ..حسین کله پز درحالی که شش لولی در دستش تاب می داد گفت بگویید زنده باد دموکرات)و عباس کله پز به دسیسه سردار جنگ در اصفهان به دار آویخته شدند. و سردار آنچه را دزدی و راهزنی و آدمکشی به یاغیان نسبت می داد خود درگذشته به آن عمل کرده بود. کم کم دست بختیاری ها درچپاول و غارت مردم نجف آباد بازتر شد. جریان این گونه قیام ها احتیاج به یک بررسی و تحلیل عمیق دارد.از آنجا که این حکومت های ستم سعی می کنند چهره ناراضیان را مخدوش و ناسالم ترسیم نمایند و اهداف و باور های آنهارا ضدمردمی معرفی کنند ،چهره این جماعت یاغی هنوز کاملا مشخص نیست.حکومت سلطه جریانات نافرمانی پس از مشروطه را حرکاتی وطن فروشانه معرفی نمودندو برآن بودند تا با دست گذاری بر کوچکترین عیب و ضعف آنها بزرگترین تهمت هارا نثار آن ها کنند.و در این راستا بر اندیشه های افراطی خود جامه عمل بپوشانند.


يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.
 
مستند مشرب قلم
مستند مشرب قلم
مدت ويدئو : 05:00
بازدید : 251
برینه - پشم چینی
برینه - پشم چینی
مدت ويدئو : 05:02
بازدید : 1374
عشایر ابر کوه
عشایر ابر کوه
مدت ويدئو : 5:27
بازدید : 1971
زندگی در جزر
زندگی در جزر
مدت ويدئو : 05:00
بازدید : 349
به رنگ سکوت
به رنگ سکوت
مدت ويدئو : 05:04
بازدید : 732
همه ...
چشمه های روشن
چشمه های روشن
مدت پادکست : 5:51
بازدید : 1284
حوادث 17 بهمن 1357
حوادث 17 بهمن 1357
مدت پادکست : 1:57
بازدید : 845
تاریخ حجاب
تاریخ حجاب
مدت پادکست : 4:06
بازدید : 959
ایل بهلولی خراسان جنوبی
ایل بهلولی خراسان جنوبی
مدت پادکست : 3:34
بازدید : 2484
حوادث 20 بهمن 1357
حوادث 20 بهمن 1357
مدت پادکست : 1:36
بازدید : 894
همه ...
مشهد در لباس زمستانی
مشهد در لباس زمستانی
تعداد تصوير : 16
بازدید : 1052
میدان نخل  اهواز
میدان نخل اهواز
تعداد تصوير : 8
بازدید : 685
عدم استفاده از پل عابر پیاده
عدم استفاده از پل عابر پیاده
تعداد تصوير : 16
بازدید : 1130
بندر صیادی و گردشگری رمین چابهار
بندر صیادی و گردشگری رمین چابهار
تعداد تصوير : 8
بازدید : 575
حضورمردم  بوشهر در راهپیمایی 22 بهمن
حضورمردم بوشهر در راهپیمایی 22 بهمن
تعداد تصوير : 12
بازدید : 330
همه ...