بیننده گرامی، شما هم می توانید عکس ها و آثار صوتی و تصویری مورد علاقه خود را در نگاه به اشتراک بگذارید. لطفا از اینجا
(http://negahmedia.ir/member)
شروع کنید

خانه | شهر ها | روستاها | اماکن زیارتی | اماکن تاریخی | جاذبه های طبیعی | موزه ها | فرهنگ محلی | صنایع دستی | مشاهیر استان



استان کهگيلويه و بويراحمد / صنایع دستی / گلیم کهگیلویه و بویراحمد

بازدید : 7748
02 شهريور 1392
100 / 1.5
 

پیشینه صنایع دستی: صنایع دستی همانند ضرب المثلها ،متیل ها ولالایی ها و...ماننددیگراشکال مهارتها وفن آوریهای بومی ،محصول تجربه ودستاوردجمعی یک قوم ویک ملت است همه مردم ونهادهای اجتماعی درساخت هنرهای صناعی قومی نقش دارند وازاین منظر آفریننده وتولید کننده آن ناشناخته است . وقتی تولید گرو هنرمند ناشناخته باشند هرتولیدکننده ای باتوجه به شرایط اجتماعی وباتوجه به زمان ،چیزی به آن می افزاید وآن رازنده نگه می دارد.این نکته یعنی پیوندمیان صنایع دستی وروح یک قوم،یعنی شکل دهنده هویت وشخصیت صنایع دستی یعنی حاصل دسترنج تاریخ وفعالیتهای تاریخی ومحصول تجربه جمعی یک قوم وملت خاص می باشد.صنایع دستی عامل ارزشها،ویژگیهاو نمادهای قومی و محلی است وما کمتر ملتی رامی شناسیم که هویت ونمادهای خودرادرقالب صنایع دستی تعریف نکند . صنایع دستی رابطه نزدیکی باایدئولوژی وشرایط اقلیمی محیطی یک جامعه داردوبه سهولت می توان انبوهی ازباورها ،ارزشها وویژگیهای فرهنگی محیط راباخود حمل کندوبه این طریق قابلیت تاویل پذیری وتغییر شدن پیدا نمایند.محصولات صنایع دستی مبدع نامشخص ولی مولدمشخص دارندبنابرین ارزشها عمدتاًجمع گرایانه واجتماع محورند به این معنا که حاوی وشامل ساختارهای گروهی وارزش های مشترک جمعی وانسجام بخش قومی، ملتی ،دینی وفرهنگی هستند. موقعیت صنایع دستی استان : استان کهگیلویه وبویراحمد بعنوان یکی از مناطق عشایرنشین دامنه زاگرس درجنوب غربی ایران درزمینه صنایع دستی قدمتی دیرینه داردچراکه باتوجه به عدم ارتباط بین جوامع بصورت امروزی درسالیان درازگذشته مردم هرمنطقه اجباراًشایددرابتدای ترین ،ولی حتی الامکان اکثرلوازم موردنیازخودراخودتامین می کردنداکثراًاین تأمین لوازم جنبه خود مصرفی داشته و با توجه به اینکه در آن زمان استفاده از ماشین آلات صنعتی وجود نداشته در جوامعی همچون منطقه کهگیلویه و بویراحمد که اکثراً بصورت عشیره ای زندگی می کردند تمام تولیدات مزبور توسط دست انجام می گرفته. این استان هم اکنون با جمعیتی حدود 700 هزار نفر با وجود حدود 30 میلیون رأس دام کمتر از 30 هزار نفر جمعیت عشایری دارد که بعضاً در حد توان خود محتاج خود ( حداقل زیراندازهای مورد نیاز ) را خود تأمین می کنند . نقوش بکاررفته در دستبافته های استان: این نقوش برگرفته از پیشینیان و نسل های قبلی است که به بافندگان امروزی انتقال یافته است و با نقوشی از طبیعت پیرامون خود و اشیاء خود و اشیاء مورد علاقه تولید کنندگان ترکیب و مزین شده است . تعدادی از این نقوش به دلیل مجاورت عشایر کهگیلویه و بویر احمد با عشایر قشقایی و بختیاری وارد بافته های این عشایر شده است . یکی از نقوش تزیینی و قدیمی قالی های استان کهگیلویه و بویر احمد نقش حوض نام دارد . این نقشه مختص زمینه و متن قالی است . نقش حوض با استفاده خطوط شکسته فضاهای هندسی متن قالی بوجود می آید و بیشتر اوقات با نقوش گل خرده ( نقوشی کوچک مانند گل پنج پر ، چنگ و ... ) اطراف حوض ها و فضاهای خالی پر می شود . حوض انواع مختلفی دارد نقش حوض ساده : بیشتر در قالبهای قدیمی ( تقریباً 130 سال پیش) دیده می شود . این نقش از یک مربع ساده تشکیل شده و در پیرامون آن هیچ نوع گل خرده ای وجود ندارد و در وسط آن نقش چنگ را می توان دید . نقش حوض چند ضلعی : در این نوع نقش شکستگی خطوط بیشتر شده و اطراف و درون آن با خرده نقش پر شده است . در نمونه ای که تقریباً متعلق به 90 سال پیش است ، نقش حوض شش ضلعی که در پیرامون و درون با خرده نقش مزین شده است ، دیده می شود . نقش حوض با نشان ساسانی : این نقش در قالی هایی که تقریباً قدیمی هستند ، وجود دارد . چند حوض در وسط : نمونه هایی از قالی های متعلق به 60 سال پیش به این طرف دیده شده است که نقش حوض های بزرگی در متن قالی و حوض های کوچکی پشت سر هم قرار گرفته اند . حوض در حوض : در این نقش تنوع شکستگی ها بیشتر شده و شکلی را پدید می آورند که به نقش حوض در حوض معروف است . این نمونه ها در 40 سال اخیر بیشتر دیده می شوند . از دیگر نقوش رایج در استان کهگیلویه و بویر احمد نقش خشت می باشد . در این نوع نقش متن قالی به مربع های 20 × 20 سانتی متر تقسیم و درون هر مربع یک طرح مستقل از دیگری بافته می شود . پیرامون مربع ها با یک حاشیه ساده محاط شده است و درون خشت ها از شکل های ساده شده طبیعی و اشیای مورد علاقه بافندگان منقوش می گردد . سرو یکی از شکل های ساده شده طبیعی است که در میان خشت ها بافته می شود . صنوبر و سرو که در جنگل های سرسبز این خطه به صورت تکه درخت دیده می شوند برای هنرمند قالیباف یاد آور سرسبزی جنگل و نمادی از شادابی و خرمی است . اصولاً سرو در هنر ایرانی به عنوان درخت مقدس و مظهر بهار و سرسبزی و مردانگی است . استفاده از سرو در تمدن آشوری و ایلامی و پس از آن در هخامنشی دیده شده است . سروهای قالی های عشایر کهگیلویه و بویر احمد به شکل یک سرو ایستاده با شاخه های افقی است . این نوع سرو در حجاری های تخت جمشید نیز دیده می شود . نقوش حیوانات در قالی های کهگیلویه و بویر احمد نیز رایج است . حیواناتی از قبیل آهو ، شیر ، خرس ، کبک و ... که سمبل زیبایی ، شجاعت و ... محسوب می شوند . از نقوش حیوانات نقش شیر اهمیت ویژه ای دارد . در بعضی از قالی ها یک یا دو شیر بزرگ در وسط قالی و شیرهای کوچکی در اطراف شیر بزرگ قرار می گیرند که نشان دهنده شجاعت و عظمت شیر بزرگ در برابر دیگر شیرها است . شیرهای بافته شده قالی های این خطه دارای یال و کوپال هستند . نقش سماور که در کنار نقش گیاهی بافته می شود و در سرتاسر متن قالی با تغییراتی در رنگ بافته می شود از نقوش دیگر قالی های عشایر استان کهگیلویه و بویر احمد است . از نقوش بکار رفته در قالی های عشایر از دو نقش نعلبکی و کله اسبی می توان نام برد که بیشتر در بافته های عشایر همجوار با عشایر قشقایی دیده می شود . این نقش به موازات حاشیه قالی ، بصورت دو ستون با سرستون اسبی شکل در دو طرف قالی قرار می گیرد و یادآور سرستون های تخت جمشید است . حاشیه قالی های بویر احمد بسیار ساده است و شامل نقوش سرو و زنگوله ، پنجه خرسی ، صنوبری ، گلسرخی ، کژدمی و پنجره ای می باشد . حاشیه های قالی های قدیمی دارای تنوع بیشتری است و از نقوش هندسی در آنها استفاده شده است . نقوش بکار رفته در گلیم های عشایری استان کهگیلویه و بویر احمد بسیار متنوع است که از میان آنها می توان به نقش شانه یا شونه اشاره کرد. این نقش در اکثر نقاط استان در بافت گلیم بکار می رود ولی در هر منطقه با منطقه دیگر متفاوت است . نقش لوزی: نقشایه دیگری است که در گلیم های عشایر استان دیده می شود. تنوع رنگ آمیزی و تنوع نقش لوزی در مناطق تولید گلیم، بویژه در مناطق سادات محمودی بسیار چشم گیر است . نقش آغاجری: یکی دیگر از نقوش رایج در گلیم این استان است که همیشه در ترکیب بندی افقی به کار می رود احتمال دارد بدلیل مجاورت عشایر این استان با عشایر قشقایی این نقش از گلیم های آنها اقتباس شده باشد. نقش چهارپر: از نقوش بسیار جالب گلیم های این منطقه است که معمولاً بصورت تک گل های مجزا از یکدیگر در ترکیب بندی های افقی و لوزی دیده می شود. نقش خراسانی: این نقش که معمولاً در ترکیب بندی افقی گلیم های عشایری به کار می رود به دو شکل متفاوت مشاهده شده است . نقش چنگ: نقش زیبایی است که زینت بخش بسیاری از گلیم های منطقه است و اغلب درترکیب بندی لوزی مشاهده می شود. دیگر نقوش بکار رفته در گلیم های این خطه عبارتند از : نقش پرنده، نقش دانه بیگی، نقش گل تهرانی، نقش فی البداهه. حاشیه گلیم های استان کهگیلویه و بویر احمد بسیار ساده است و تنوع کمتری در آن دیده می شود. معروف ترین حاشیه ها عبارتند از : حاشیه خراسانی، حاشیه هفت و هشت، حاشیه کتابی و حاشیه بندروی. نقش شیر : از دیگر نقوش گبه است که هم در گبه های رنگی و هم در گبه های خودرنگ کاربرد دارد . نقش شیرها گاهی به صورت تک و کوچک در بین گلهای متنوع کوچک و گل خرده ها بافته می شود . گاهی اوقات شیرها پشت سرهم به صورت کوچک تکرار می گردد . پاره ای اوقات نیز شیرها بزرگ هستند و بصورت یک شیر تنها یا دو شیر نشسته روبروی هم یا ایستاده که شمشیری در دست دارند . به نشانه قدرت و جنگجویی دیده می شوند فضای اطراف شیرها نیز با گلهای کوچک پر می شود . نقش قاب قرآنی : این نقش که همان نقش بوته است ، بدلیل تزئینات بوته ها در اطراف قرآن ها به نام قاب قرآنی معروف است و در گبه های رنگی یا خود رنگ بکار می رود . گاهی اوقات تمام سطح گبه را می پوشاند. این نقش از روزگاران قدیم بر روی انواع دستبافت ها مانند قلمکار ، قالی و ترمه بکار رفته و رایج ترین نوع آن به « بته جقه ای» مشهور شده است . نقش گل و بلبل : در این نقش که از رایج ترین نقوش گبه های عشایر کهگیلویه و بویر احمد است ، دو بلبل روبروی یکدیگر بر روی یک شاخه گل که گل های آن همان نیم گل های هشت پر است ، نشسته اند . نقش گل خرده : از نقوشی است که در گبه های خود رنگ استان کهگیلویه و بویر احمد رایج است . گل خرده ها از نقوش متنوعی مانند چنگ و ستاره تشکیل می شوند و متن گبه با این نقوش کوچک و با نظمی خاص پر می شود . از دیگر نقوش این استان که در گبه های رنگی و خود رنگ عشایر بکار می رود ، نقش ستاره است که در کنار یکدیگر بافته شده و حد فاصل آنها شکلی شبیه لوزی ایجاد می شود . نقش کاجی : نقش کاج که مانند سرو مظهر سرسبزی و جوانی و زندگی است در گبه های عشایر استان کهگیلویه و بویر احمد به صورت درخت های کاج جدا از یکدیگر تمام متن گبه را می پوشاند . نقش کاجی در بعضی از گبه های خودرنگ مناطق تولید گبه (از جمله سربیشه) دیده می شود . نقش گل کلمید : این نقش شبیه کلم باز شده است . این نگاره شباهت زیادی به گل شاه عباسی بدون ساقه و برگ دارد . نقش سماوری : این نقش در تمام متن گبه تکرار می شود . در کنار ورودی سماورها نقش سروی که سر آن کمی خم شده است ، دیده می شود . نقش سماوری روی گبه ها با نقش سماوری قالی ها متفاوت است . حاشیه گبه های کهگیلویه و بویر احمد مانند حاشیه قالی ساده ولی هندسی تر است . از معروف ترین و زیباترین حاشیه ها می توان از حاشیه شیری ، حاشیه خشت ، حاشیه گل ، حاشیه چنگ و حاشیه کژدمی نام برد . مناطق مهم تولید بافته ها در استان : بافت به عنوان یک لازمه زندگی از قدیم الایام در جای جای روستاهای استان و همچنین مناطق عشایری رواج داشته و این امر بلا استثناء بوده. در حال حاضر نیز در روستاهای مختلف این کار رواج دارد . یعنی ملزومات اولیه بافتی نیاز یک خانواده یک روستایی تا زمانی که به زندگی روستایی خود ادامه میدهد بافته میشود. ولی به این فعالیت بیشتر به عنوان تولیداتی برای ادامه امکانات زندگی نگاه میشود نه تولیداتی برای امرار معاش و برای فروش. لازم به یادآوری است که این استان استعدادی حدود 50 هزار بافنده بالقوه دارد که در صورت به فعلیت درآمدن این خیل عظیم میتوان همه استان را منطقه مهم تولید به شمار آورد. مناطق مهم تولید بافته های استان کهگیلویه و بویراحمد در حال حاضر در منطقه بویراحمد شامل دهستان سادات محمودی ، کاکان، سپیدار و شهرهای سی سخت و یاسوج می باشند. در شهرستان گچساران دهستان امامزاده جعفر و دهستان کوهمره خامی وروستاهای بیدزرد وسربیشه وباباکلان و شهر دوگنبدان میباشند و در شهرستان کهگیلویه روستای درغک در بخش چاروسا و شهر دهدشت هستند. سالهای سال است که قالیهاوگلیمهای سادات محمودی زبانزد عام و خاص ( در منطقه و استان ) بوده و شهرت و طرفدارانی داشته که همین امر باعث شده که سازمان میراث فرهنگی ،صنایع دستی وگردشگری در بدو شروع کار خود در استان این منطقه را بعنوان یکی از قطبهایی که هم استعداد تولید زیرانداز را داشت و هم بعنوان نمونه کار دستباف عشایری استان بشناسد و فعالیت خود را در زمینه بافت گبه و گلیم شروع و تحکیم نماید. و همین امر باعث شده که در سال صدها و هزاران متر مربع اعم از گلیم وگبه از این روستاها از طریق بازرگانان و تجاربه خارج از کشور صادر شده و ارزآوری داشته، لازم به ذکر است که قالیهای قدیمی باف این منطقه درشت بافت بوده و نقشه های بسیار زیبا و رنگ بندی دلپذیر محلی و از کیفیتی بین قالی و گبه برخوردار بوده و برای اینکه بتواند محل تولیدی برای استان باشد اداره کل بافت گلیم وگبه را بجای آن نوع قالی در منطقه رواج داد که از استقبال خوبی برای بافت برخوردار بوده و در مورد گلیم نیز از گلیمهایی با طرحها و بافت سنتی خود منطقه استفاده می شود که ضمن حفظ اصالت سنتی این بافته در منطقه و اشاعه آن در استان بعنوان به بافی در منطقه سادات محمودی روی کیفیت بافت آن نظارت کامل داشته و کیفیت گلیم های بافت جدید نسبت به گلیم های بافت قبلی این منطقه هم از نظر ریز بافی و هم از نظر ابعاد تفاوت بسیار محسوسی داشته است. هم اکنون این منطقه به دو بخش سادات 1 و سادات 2 تقسیم شده که سادات 1 شامل میمند و روستاهای اطراف و سادات 2 شامل بنستان رودشتی ، درب کلات و روستاهای اطراف می شود. این دهستان 10580نفر جمعیت دارد که از این تعداد حدود 3000 بافنده فعال وجود دارد. یکی دیگر از دهستان های مهم محل بافت قالی و گلیم دهستان کاکان است که این روستاها را شرکت فرش و اداره کل میراث فرهنگی ،صنایع دستی وگردشگری از روستاهای خوب بافت فرش که تحت پوشش این اداره با یک محصول منحصر به فرد به نام گلیم مشته که نوعی گلیم یک رو می باشد، این روستا در دهستان طیبی سرحدی غربی با 11134 نفر جمعیتی واقع شده که البته حدود 50 تا 60 نفر بافتده دارد، ولی بخاطر تولید منحصر بفردش از مناطق مهم تولیدی بشمار می رود. رنگ آمیزی ورنگرزی نخ هایی كه برای رنگ آمیزی در نظر گرفته شدند بایستی به صورت كلافهای باز و آزاد باشندكه رنگ بتواند آزادانه درمیان رشته ها جابجا شده بطوری كه یكنواخت حتی درلابلای رشته هایبهم تابیده نفوذ كند.شستن كلافها قبل از رنگ آمیزی ضروری است و آبهایی كه املاح كمتری دارندبخصوص آبهای جاری می تواند در ثبوت رنگ موثر باشد.جذب رنگ به مدت زمان جوشیدن وماندن در آب جاری با شستشوی قبل وبعد از رنگ بستگی دارد.پس در هنگام رنگ آمیزی نوعرنگیزه ،دندانه ، میزان شستشو، مواد ثابت كننده و دفعات رنگ آمیزی مهم است و سهل انگاریدر كاربرد دندانه و رعایت نكردن اندازه آن موجب عدم جذب رنگ در پشم می شود.زنان و مردان عشایری استان كه سالهای عمر خود را در كار بافندگی و رنگرزی صرفكرده اند وبا گیاهان مختلف طبیعت بكر استان كه در رنگرزی مصرف می شوند به خوبیآشنا هستند وبا تجربیاتی كه دارند برای كیفیت رنگ آمیزی مدت زمان جوشیدن و نوع رنگو گذاشتن آنها چشمه ها و رودخانه های جاری را به خوبی می دانند.ولی حیف و صد حیف و افسوس كه این صنعت به كلی از بین رفته ومنسوخ شده و امروزهحتی برای تهیه یك گلیم یا قالیچه عشایری مردان و زنان ایل خودشان پشمها را رنگ نمی كنند.گیرایی و هماهنگی رنگ های طبیعی جاذبه افسون كننده ای داشت كه بیشتر به معجزه شبیه بود.شفافیت وتنوع و همچنین طراوت كلاف هایی كه از پاتیل های چادر نشینان بیرون می امد دیگرباعث شهرت گلیم ها و قالیچهای استان نیست. طریقه رنگرزی گیاهی : رنگ دانه هایی مثل روناس،حنا،بلوط،پوست سبز گردو،پوست لیمو،نیل،پوست انار،گندلجاشیر ،اسپرك،كاه،پوست پیاز،و... كه بیشتر در بین مردم عشایر یافت میشود و به عنوانمواد رنگ كننده استفاده قرار می گیرد . قبل از رنگرزی ،مواد وسایل رنگرزی را باید خوبانتخاب كرد.پاتیلها شسته و عاری از رنگ باشد و چوب مورد استفاده در رنگرزی باید بسیارتمیز باشد .مدت زمان لازم جهت رنگرزی باید مشخص باشد الیاف و كلاف ها قبل از رنگرزی بایداب خور شوند تا رنگ را یكنواخت و كامل جذب نمایند .پس از جوشاندن اب ورنگ مورد نظر و همچنین تثبیت شده رنگها ،كلافها را داخل پاتیل ها قرار میدهندوبه وسیله چوب كلافها الیاف ها را به هم میزنند تا كاملا رنگ جذب شوند سپس انها را روی چوبهایی كهقبلا اماده كرده بودند قرار میدهند تا كاملا خشك شوند سپس انها را در مسیر اب جاری قرار میدهندكه این كار معمولا یك یا دو روز طول میكشد .این كار در محل سكونت انها به وسیله رنگرزان محلی كه خود در این كار مهارت خاصی دارند به طور سنتی انجام میشود .ضمنا برای تثبیت رنگها و گسترش كامل رنگها روی مواد اولیه از دندانه ها استفاده میشود كهمعروفترین دندانه ها ،زاج است میتوان از زاج پتاسیم ،سفید نام برد.البته گاهی اوقات بهدندانه ها مواد دیگری مثل برگ درخت بنه یارگ درخت بلوط(جفت)،پوست لیمو ،انار اضافه میكنند..پس از خشك كردن كلافها روی چوبهایی كه قبلا تعبیه شده انها را تفكیك میكنند به صورت بافت یاكلاف گرد در می اورند یا به صورت الیاف نخی جهت كارگاهای بافندگی كه بیشتر خانگی است اماده مینمایند.

کلمات کليدي :
يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.
 
نمکدان عشایری (تیوری)
نمکدان عشایری (تیوری)
تعداد تصوير : 8
بازدید : 2131
گبه
گبه
تعداد تصوير : 8
بازدید : 3760
مفرش
مفرش
تعداد تصوير : 4
بازدید : 3785
گلیم کهگیلویه و بویراحمد
گلیم کهگیلویه و بویراحمد
تعداد تصوير : 8
بازدید : 7748
اسپند
اسپند
مدت ويدئو : 02:32/1
بازدید : 2684
مهلو
مهلو
تعداد تصوير : 16
بازدید : 2660
پشتی قشقایی
پشتی قشقایی
تعداد تصوير : 8
بازدید : 2840
گُمبول
گُمبول
تعداد تصوير : 8
بازدید : 3923
چنته
چنته
تعداد تصوير : 8
بازدید : 4247
خورجین
خورجین
تعداد تصوير : 8
بازدید : 3350


سیس بافی
سیس بافی
مدت ويدئو : 3:39/1
بازدید : 568
در چوبی قدیمی
در چوبی قدیمی
مدت ويدئو : 01:59/1
بازدید : 2694
لبتک ( عروسک سیستانی )
لبتک ( عروسک سیستانی )
تعداد تصوير : 12
بازدید : 2447
کارگاه خانوادگی سفال
کارگاه خانوادگی سفال
تعداد تصوير : 20
بازدید : 844
خاتم سازی
خاتم سازی
تعداد تصوير : 8
بازدید : 812