قیچک

قیچک

29 اسفند 1391

قِـیچَک یا غیژک یکی از سازهای زهی محلی سیستان و بلوچستان است که مانند کمانچه با آرشه نواخته می‌شود و یکی از سازهای موسیقی ایرانی است که قدمت بسیار زیادی دارد. این ساز از نظر نوازندگی شبیه به ویولن‌سل است.شکم ساز از دو قسمت مجزا از یکدیگر تشکیل یافته.قسمت تحتانی کوچک تر و به شکل نیم کره است که بر سطح مقطع جلو پوست کشیده شده و خرک ساز روی پوست قرار دارد.قسمت بالایی بزرگتر، مثل چتری روی قسمت پایینی قرار گرفته و هر دو قسمت توسط سطح منحنی از عقب به هم اتصال یافته اند و در نتیجه در جلو یا بین دو قسمت، حفره ای تشکیل شده است.سطح جلویی قسمت بالا، جز در ناحیه ی وسط که زیر گردن ساز قرار گرفته به صورت دو شکاف پهن باز است. دسته ساز تقریبا در نصف طول خود روی شکم قرار گرفته و نیمه ی دیگر در بالا به جعبه ی گوشی ها متصل است.دسته فاقد پرده (دستان)می باشد.ساز قیچک اساسا محلی است و بیشترین رواج را در نواحی جنوب شرقی ایران و خصوصااستان سیستان و بلوچستان ایران دارد.در سال های اخیر این ساز در شهرهای دیگر نیز استفاده می شود.در آن نواحی طبق عقیده و سنت اهالی، برای معالجه امراض به کار می رود. در شمال افغانستان نیز قیچک در موسیقی سنتی رواج وسیعی دارد. در ولایات مثل بغلان، کندز و بلخ از قیچک در محافل عروسی و دیگر مراسم خوشی استفاده می شود.با رواج بیشتر قیچک، با حمایت وزارت فرهنگ و هنر وقت ساختمان و کوک آن تکمیل و تنظیم شد و سه گونه قیچک تکمیل‌تر به نام‌های قیچک سوپرانو (به طول ۵۶٫۵ سانتی‌متر)، قیچک آلتو (۶۳ سانتیمتر) و قیچک باس به همان نسبت بزرگ‌تر ساخته‌اند.وسعت هریک از این انواع حدود سه اکتاو است.قیچک سوپرانو سازی است که قابلیت ثکنوازی و همنوازی هر دو را حائز است ولی دو نوع دیگر(آلتو و باس) بیشتر به منظور همنوازی در ارکستر به کار می رود.آرشه ی قیچک، پس از استاندارد سازی، عینا همان آرشه ویولن است.موسیقی مقامی و آوازی سیستان تنها با ساز قیچک شناخته می شود. سازی که نغمه های حماسی و عاشقانه اش یادآور پیچش باد در لای گز، تنها نماد استواری کویر سیستان است.قیچک سیستانی از نظر ویژگی های ظاهری و تکنیک های اجزایی تا حدودی به قیچک بلوچی شباهت دارد اما ساختمان و تکنیک های اجرایی آن ساده تر و آسان تر از قیچک بلوچی است.بافراموش شدن تدریجی رباب ،قیچک تنها ساز زهی منطقه سیستان و مهمترین ساز در همراهی آوازها و ترانه های سیستانی است.این ساز از قیچک بلوچی بلندتر و لاغرتر است.کاسه آن مانند قیچک بلوچی دو قسمتی است و دو قسمت کاسه از داخل باهم مرتبط هستند.روی دهانه قسمت پایینی کاسه (کاسه کوچک)پوست کشیده می شود و خرک در نقطه معینی بصورت مورب روی پوست قرار میگیرد.قسمت بالایی از قسمت پایینی بزرگتر و حجیم تر است.روی دهانه قسمت بالایی کاسه یک صفحه چوبی مشبک قرار دارد که طرفین آن باز است.کاسه قیچک سیستانی یکپارچه است و بطور کلی بدنه اصلی آن ،یعنی کاسه دو قسمتی ،دسته،جعبه کوک و سرتاج یکپارچه ساخته می شود. دسته این ساز کوتاه و نسبتا کلفت است و درانتهای آن جعبه کوک قرار دارد. طول جعبه کوک معمولا از طول دسته بیشتر است. کشیدگی تاج قیچک سیستانی کمتر از تاج قیچک بلوچی است. قیچك بلوچی به دو نوع نسبتاً متفاوت تقسیم می شود: گونه اول،قیچك های متداول در منطقه سرحدی(شمال) بلوچستان و دیگری قیچك های رایج در منطقه مكران است.تفاوت این دوگونه بیشتر در تعداد سیمهای اصلی و فرعی،كوك و تاحدودی در شیوه نوازندگی و محتوای مقام هاست. كاسه ساز نسبتاً حجیم و دو قسمتی است و دو فرو رفتگی در دو طرف آن وجود دارد.این فرورفتگی ها در سطح جلویی کاسه ساز به هم می پیوندند و آن را از سمت جلو به دو قسمت تقسیم می نمایند.دو قسمت کاسه از داخل به هم متصل هستند و قسمت پایینی آن کوچکتر و کم حجم تر از قسمت بالایی است و روی آن با پوست پوشیده شده است .قسمت بالایی کاسه را دو صفحه مشبک چوبی پوشانده است .این صفحه ها فقط قسمت میانی کاسه بزرگ را می پوشانند و قسمتهای جانبی دهانه کاسه بزرگ باز هستند. دسته ای کوتاه و نسبتا ضخیم دارد.تاج قیچک تکه چوبی نسبتا پهن و ضخیم است و طوری به سمت پشت قیچک کشیده شده که انتهای خمیده تاج تقریبا در راستای سطح پشتی کاسه قرار می گیرد .وجود تاج علاوه برزیبایی و احتمالا تاثیر در صدادهندگی با تکیه بر سینه نوازنده یاعث ثبات ساز در دست اجرا کننده می شود.


يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.
 
آواز حیران
آواز حیران
مدت ويدئو : 4:55
بازدید : 278
نی انبان
نی انبان
مدت ويدئو : 5:46
بازدید : 137
همنوازی نی جفتی و دمام
همنوازی نی جفتی و دمام
مدت ويدئو : 03:36
بازدید : 2113
یاد جوانی - شهریار
یاد جوانی - شهریار
مدت ويدئو : 03:01
بازدید : 1576
موسیقی مقامی
موسیقی مقامی
مدت ويدئو : 2:43
بازدید : 1082
همه ...
گویش مردم ایلام
گویش مردم ایلام
مدت پادکست : 3:36
بازدید : 2215
کر و پیا
کر و پیا
مدت پادکست : 1:03
بازدید : 763
دف
دف
مدت پادکست : 4:38
بازدید : 851
موسیقی کتولی
موسیقی کتولی
مدت پادکست : 5:04
بازدید : 2555
طبیعت در شعر سهراب سپهری
طبیعت در شعر سهراب سپهری
مدت پادکست : 5:18
بازدید : 536
همه ...
ساکسوفون
ساکسوفون
تعداد تصوير : 12
بازدید : 812
نوازنده محلی
نوازنده محلی
تعداد تصوير : 1
بازدید : 1678
دهل و ساز سیستانی
دهل و ساز سیستانی
تعداد تصوير : 8
بازدید : 4846
قیچک
قیچک
تعداد تصوير : 8
بازدید : 2274
اجرای نمایش فصل شیدایی
اجرای نمایش فصل شیدایی
تعداد تصوير : 24
بازدید : 1623
همه ...