قلاگری

قلاگری
6.3

28 تير 1399

یکی از مشاغل قدیم و از یاد رفته که در کرمان هنوز به سبک گذشته کار می‌شود قَلا کردن (سفیدگری) ظروف مسی است. قلا کردن یعنی قلع را دوباره بر روی ظروف مس پوشانده تا ظروف مس سمی نشود و دوباره بتوان از آن‌ها استفاده کرد. هر دو سال یک بار که ظروف به مرور زمان سفیدی خود را از دست می‌دهند آن را جهت سفید کردن به سفیدگر می‌دهند. سفیدگری ظروف مسی طی مراحل سابیدن، جوش دادن و سفید کردن با پودر نشادر انجام می‌شود. صنعت مسگری نیز از لحاظ سابقه تاریخی همپای آهنگری می‌باشد. چرا که بعد از ظرف و ظروف سفالین، این ظروف مسین بودند که جایگزین شده‌اند و مورد استفاده وسیع مردم قرار گرفتند به تبع وجود مسگری، لزوم سفیدگری را می‌طلبید و به اصطلاح در ارتباط کامل با هم بوده‌اند. در اوایل هزاره چهارم پیش از مسیح، مس مصرف عمومی یافت و برای ساختن پیکان، درفش، سنجاق جامه و جواهرات آن‌را چکش‌کاری می‌کردند. ولی در نیمه دوم هزاره مزبور تغییر قابل ملاحظه‌ای در تکنولوژی فلزات پدید آمد، که همراه با تغییراتی بود که در سایر فرهنگ‌های مادی روی داد. در این دوره مس را با گداختن آن از کانی جدا کرده و به اشکال مختلف می‌ریختند. ذخایر کانی مس، اغلب در عهد باستان مشاهده شده است. “استرابو” متذکر می‌شود که کرمان از لحاظ سنگ مس بسیار غنی است. “سرآورل استاین” آثاری از یک تمدن مس‌گداز سومری و سندی را در بلوچستان کشف کرد. در شمال ایران یک رشته معادن مس از قفقاز تا پامیر کشیده شده است. “ابن حوقل”، جغرافی‌دان عرب از معادن مس کال صبی‌زاوه، سبزوار و فخر داود نزدیک مشهد و بخارا در ماورالنهر صحبت می‌کنند. معادن مس کاشان، انارک، اصفهان و بخارا برای خلفای اسلامی مقارن قرن نهم مسیحی بسیار با اهمیت بود زیرا از این معادل هر سال بیش از ۱۰۰۰۰ دینار خراج حاصل می‌گردید. مس در زندگی سنتی ایرانیان، نقش خاصی داشت چراکه عامه مردم بر این باورند که ظرفشان باید مس و فرش آنان قالی و گلیم باشد. این باور از دو چیز ناشی می‌شد. اول قیمت ثابت این دو کالا از موقع خرید تا هنگام تبدیل یا فروش آن‌ها، دوم این که رایج و معمول زندگی همگان بود، به هنگام پیش آمدن ضرورت و نیاز به سادگی به پول تبدیل می‌شد. این بود که ظروف مسی مشتریان فراوانی از همه اقشار اجتماعی داشت. کار مسگران شامل دو قسمت است: اول ساخت و ساز اشیا مسین بود که برای آن، مسگران پس از تهیه ورق‌های مسی، با استفاده از چکش و سندان به ساخت ظروف متعدد می‌پرداختند. قسمت دوم بازسازی ظروف کهنه و زنگارزده مسی بود که در اصطلاح، به قلعی‌گری (سفیدگری) شهرت داشت. تعمیر و نیز سفید کردن ظروف مسین نیز در کارگاه مسگری صورت می‌گیرد. البته گاهی اتفاق می‌افتد که هنرمند مسگر فقط به ساخت و ساز می‌پردازد و کار سفیدگری را انجام نمی‌دهند. ولی در کل مسگران سفیدگری را نیز در راستای کار خود دارند. سفیدگری عبارتست از سفید کردن ظروف مسی با قلع، که بعد از خرید و قبل از استفاده و یا هر دو سال یک بار انجام می‌شود. معمولاً بعد از خرید مس یا هر دو سال یکبار که ظروف به مرور زمان سفیدی خود را از دست می‌دهند و رنگ آن‌ها تیره می‌گردد آن را جهت سفید کردن به سفیدگر می‌دهند. این صنعت در بازارهای سنتی، راسته بازارها، تیمچه‌ها و کارگاه‌های کوچک در سطح شهرها و روستاها موجود می‌باشد. در شهرهایی همانند قزوین، اصفهان، کرمان، مشهد، تبریز و… راسته بازارهای مخصوص مسگرها و نیز در کنار آن‌ها سفیدگرها بوده است که به راسته بازار مسگرها معروف می‌باشد. در روستاها و نیز محله‌های عشایری سفیدگری را یا خود مسگر به عنوان کار بعدی انجام می‌دهد و یا این‌که یک نفر سفیدگر دوره‌گرد هر چند وقت یک‌بار به آنجا آمده و بساط خود را در میدانگاه اصلی روستا، محل و یا زیر سایه درختی گسترده و مشغول سفید کردن ظرف و ظروف اهالی می‌شد. ساز و برگ سفیدگر دوره‌گرد بسیار ساده است. یک گودال کوچک به قطر ۳۷ و گودی ۳۰ سانتی‌متر در زمین می‌کند که کار کوره وی را انجام دهد. یک لوله آهنی را به زیر گودال می‌کشد، دم دستی را به سر دیگر لوله وصل می‌کند؛ و با استفاده از مواد و فن سفیدگری، کارش را انجام می‌دهد. ابزار و وسایل سفیدگری به شرح زیر است: دم و کوره: دم مورد استفاده سفیدگر دم پوستی بوده است. پوست دباغی شده گوسفند را به صورت مشکی در آورده که دو سر آن دارای سوراخ بوده که یک سر آن به لوله‌ای که به کوره راه داشته می‌بستند و در دهان سوراخ دیگر دو تخته کوبیده شده که کار دستگیره را انجام می‌داده است. در موقع دمیدن این دو تخته را به هم می‌چسباندند و سوراخ مشک بسته می‌شد و مشک را به طرف لوله کوره فشار می‌دادند. در نتیجه هوای داخل مشک از طریق لوله به کوره دمیده می‌شد و سپس تخته‌ها را از هم جدا کرده و مشک را به طرف عقب می‌کشیدند و مشک دوباره از هوا پر می‌شد و آماده دمیدن می‌گردید. بدین ترتیب عمل دمیدن انجام می‌گرفت.کوره مورد استفاده هم سطح با زمین بوده است. در حال حاظر از دم دستی و یا نفتی استفاده می شود. گاز دستی: یکی از ابزارهای سفیدگری می‌باشد که، به‌وسیله آن ظروف را داخل یا خارج کوره می‌کنند. شبیه به انبر دست می‌باشد با این تفاوت که لبه آن کشیده است. انبردست: ابزار دیگری است که به‌وسیله آن ظروف را در دهانه کوره نگه می‌دارند. دو لبه این ابزار که به هم نزدیک می‌شوند، تشکیل دایره‌ای کوچک می‌دهند که از خارج شدن ظروف از دهانه انبردست جلوگیری می‌کند. پنبه: قلع را در داخل ظرف داغ شده ریخته پنبه را بر روی آن می‌کشند. در نتیجه قلع به تمام بدنه ظرف مالیده شده و ظرف سفید می‌گردد. شن: قبل از سفید کردن، ظرف را با شن می‌سابند تا تیرگی آن تا حدودی برطرف شود. زغال چوب: زغال چوب سوخت کوره را تشکیل می‌دهد. مواد اولیه: مواد اولیه‌ای که در سفیدگری به کار می‌رود قلع و پودری سفیدرنگ به نام نشادر nešâdor می‌باشد. قلع به صورت ورق‌های نرم و انعطاف‌پذیر می‌باشد، که در موقع استفاده آن را خرد می‌کنند. نشادر: پورد سفید رنگ شبیه به پودر لباسشویی می‌باشد، که از خود قلع به‌دست می‌آورند و از کشورهای خارج وارد می‌شود. دیزاب: دیزاب dizâb مایعی است از موادی به نام سودا sovdâ که این مواد شیشه به پودر شبیه می‌باشد و جهت شستشوی ظروف به کار می‌برند. فن کار: اولین مرحله کار دیزاب دادن ظروف است، دیزاب را در آب جوشانده و به هم می‌زنند تا خوب حل گردد. بعد از سرد شدن، به‌عنوان مواد پاک کننده استفاده می‌کنند. به این صورت که مقدار خیلی کمی از مایع را در ظروف می‌ریزند و آن را با حرارت کوره داغ می‌کنند. سپس با پارچه‌ای ضخیم آن را به تمام بدنه ظرف می‌مالند و بعد آن را شستشو می‌دهند. دومین مرحله کار ساییدن ظروف است که این کار به‌وسیله شن و پوست بز انجام می‌گیرد، بدین ترتیب که، مقداری از شن را بر روی پوست می‌ریزند و به بدنه ظروف می‌کشند و یا جهت ساییدن پشت ظروف، آن‌ها را بر روی مقداری شن قرار می‌دهند و در داخل ظرف می‌ایستند و با گرفتن دو دست به دیوار آن را به دو جهت چپ و راست می‌چرخانند که با انجام این کار بدنه بیرونی ظروف تمیز می‌گردند. بعد از ساییدن آن را شستشو داده و آماده سفید کردن می‌شوند. در زمان شروع سفیدگری، ظرف را در دهانه کوره قرار می‌دهند تا خوب داغ شود. سپس مقداری نشادر در داخل ظرف می‌ریزند و با پنبه آن را به تمام نقاط داخلی و بیرونی ظرف می‌مالند و به‌دنبال آن مقدار خیلی کمی قلع به بدنه داخلی و خارجی ظرف می‌کشند و مجددا نشادر در داخل ظرف ریخته و پنبه را خیلی محکم به تمام قسمت‌های ظرف می‌کشند و بعد آن را در آب فرو می‌برند و مجددا آن را خشک می‌کنند و ظرف رنگ سفید شفاف به خود می‌گیرد. لازم به ذکر است که نشادر باعث می‌گردد، که قلع بر بدنه ظروف ثابت گردد


يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.
 
صنعت بافت تابلو فرش
صنعت بافت تابلو فرش
مدت ويدئو : 05:47
بازدید : 2338
ساخت شبکه های  فلزی
ساخت شبکه های فلزی
مدت ويدئو : 04:27
بازدید : 1222
کارخانه نساجی فردوس
کارخانه نساجی فردوس
مدت ويدئو : 05:21
بازدید : 3726
صنعت در نیشابور
صنعت در نیشابور
مدت ويدئو : 05:02
بازدید : 1009
موزائیک سازی
موزائیک سازی
مدت ويدئو : 05:16
بازدید : 3803
همه ...
بزاز
بزاز
مدت پادکست : 3:12
بازدید : 883
کفش بهبهانی
کفش بهبهانی
مدت پادکست : 2:21
بازدید : 509
واعظ
واعظ
مدت پادکست : 3:34
بازدید : 686
ملیله سازی
ملیله سازی
مدت پادکست : 3:20
بازدید : 1709
حجره (دکان)
حجره (دکان)
مدت پادکست : 3:10
بازدید : 1233
همه ...
تولید لحاف و تشک
تولید لحاف و تشک
تعداد تصوير : 16
بازدید : 1211
تیپ 55 هوابرد شیراز
تیپ 55 هوابرد شیراز
تعداد تصوير : 16
بازدید : 328
بازار ماهی فروشان رودسر
بازار ماهی فروشان رودسر
تعداد تصوير : 12
بازدید : 137
قلاگری
قلاگری
تعداد تصوير : 20
بازدید : 82
کارگاه تولید کشمش
کارگاه تولید کشمش
تعداد تصوير : 12
بازدید : 4715
همه ...