منار میدان کهنه قم

منار میدان کهنه قم

02 بهمن 1397

شهر قم دارای سه «منار» قدیمی است که یکی از این آثار تاریخی ارزشمند «منار میدان کهنه» نام دارد که در جهان عنوان سومین منار و در ایران نخستین منار ساخته شده‌ی موجود را کسب کرده است. در مورد وجه تسمیه پامنار چنین بیان شده است که منار یا مناره اسم مکان از ماده، نور یا نار نیز به معنای محل نور یا آتشگاه و مکان روشنایی است و به بنایی گفته می‌شد که با ارتفاعی بسیار و در عین حال با عرضی کم و باریک آن هم در کنار مساجد و بقعه‌های متبرکه‌ به صورت ستونی بلند و به شکل ساختمانی برج مانند ساخته می‌شد. کاربری و نوع استفاده از پامنارها در دوران مختلف متفاوت بوده است. به عنوان مثال در دوران هخامنشیان و پس از آن، از مناره‌ها برای ارسال پیام و همچنین هدایت و راهنمایی پیک‌ها و چاپارها و مسافرانی که در کنار جاده‌ها بودند استفاده می‌شد. همچنین این بناها برای کمک و راهنمایی کشتی‌ها در بندرها نیز مورد استفاده قرار می‌گرفت؛ به گونه ای که با روشن کردن آتش روی مناره‌ها، به این مهم می‌پرداختن این در حالی است که با ظهور اسلام در ممالک اسلامی از این مناره‌ها به عنوان جایگاه موذن جهت گفتن اذان استفاده می‌شد. به همین دلیل منارهای جدیدی با مصالحی همچون آجر و سنگ ساخته شده است تا در ایجاد توازن ساختمان مساجد و معابد بزرگ، نقش مهمی را ایفا کند. «ماذنه» یا «گلدسته»، همین مناره‌ها است که در دوران اسلامی به این نام‌ها شهرت یافته است. پامنارهای قم، در محله‌ای به نام «میدان کهنه‌»، در فاصله‌ای بین محله‌ی «چهارمردان» و «مسجد جامع» این شهرستان قرار گرفته و از جاذبه‌های تاریخی و گردشگری شهر قم به ‌شمار می‌رود. متاسفانه بر اثر گذشت زمان و وقوع حوادث طبیعی، از این آثار ارزشمند تاریخی ایران تنها بخش کوچکی برجای مانده است و قسمت اعظم آن از بین رفته است؛ این در حالی است که تزئنیات گچبری ظریف و هنرمندانه‌ی آن، با گذشت زمان بسیار، همچنان دیدنی و مثال‌زدنی است. مناره‌ی میدان کهنه‌ی قم، قدیمی‌ترین مناره‌ای است که در حال حاضر در ایران وجود دارد. در کتاب «گنجینه‌ی آثار قم»، نویسنده معتقد است که منار میدان کهنه در واقع، مناری است که در سال ۲۹۱ هجری قمری، در مرکز شهر جدید اسلامی و شهر قدیمی کمیدان احداث شده است. در واقع، گروهی از محققین و باستان‌شناسان مناره‌ی شوش و مناره‌ی مسجد تاریخانه‌ی دامغان را از نخستین مناره‌های ساخته شده در ایران می‌دانند و پس از آن منار میدان کهنه‌ی شهر قم را از کهن‌ترین مناره‌هایی معرفی می‌کنند که در کشور وجود دارد. با توجه به کتیبه‌ی سنگی به سال ۹۳۶ هجری قمری که در منار میدان کهنه قرار داشت، «منار چهار سو»، نام دیگر این اثر تاریخی است که سازندگان آن را با ارتفاعی بالغ بر ۲۴ متر و قطری حدود ۴ متر احداث کرده‌اند. معماری این منار زیبا و قابل توجه بوده و به صورت رگچین آجری درست شبیه اکثر مناره‌هایی که در دوران سلجوقیان ساخته می‌شد، احداث شده است. منار با دو راه‌پله‌‌ به شکل مارپیچ و به صورت رفت و برگشتی با تعداد ۶۳ پله ساخته شده که امروزه یکی از این راه‌ها به فضای داخلی مسجد فعلی که به «مسجد میدان کهنه» شهرت دارد و دیگری به سمت پشت بام محدود می‌شود. با درنظر گرفتن سبک معماری انجام شده و نیز اسلوب آجرکاری در این اثر تاریخی، شباهت بسیاری در این منار با «منار مسجد میدان ساوه» و همچنین «مناره‌ی آجری خرم‌آباد»، که هر دو متعلق به قرن پنجم هجری قمری است، مشاهده می‌شود. این منار قدیمی نیز همانند دیگر مناره‌های هم دوران خود دارای کتیبه‌ای آجری در بخش تاج بنا بوده که متاسفانه با گذر زمان از بین رفته است. البته ناگفته نماند که قسمت‌های برجای مانده از این میراث ملی که پیش‌تر خساراتی به خود دیده بود، در سال ۱۱۹۱ هجری قمری با پیگیری و دستور یکی از امیران زند مورد ترمیم و تعمیر قرار گرفته است و مأذنه‌ی امروزی نیز که بعدها به آن افزوده شده است، تنها نیم قرن از تاریخ آن می‌گذرد. با توجه به معماری مناره میدان کهنه، قدمت این اثر تاریخی به اواسط قرن پنجم هجری بازمی‌گردد. این منار قدیمی رخدادهای تاریخی متعددی را به نظاره نشسته است که می‌توان به اشغال شهر قم در طی جنگ جهانی اول توسط نیروهای خارجی اشاره کرد. در این زمان گلوله‌هایی از توپ به بدنه‌ی مناره شلیک شده که هنگام ورود نیروهای خارجی برای ایجاد رعب و وحشت در بین مجاهدین انجام شده است. منار میدان کهنه در شهر قم، یکی از آثار تاریخی ارزشمند ایران است که در آذر ماه سال ۱۳۸۰ به ثبت ملی رسیده است.


يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.
 
ارگ کریمخان زند
ارگ کریمخان زند
مدت ويدئو : 02:22
بازدید : 1978
حمام کردشت (انگلیسی)
حمام کردشت (انگلیسی)
مدت ويدئو : 02:13
بازدید : 896
پل گاومیشان  دره شهر  ایلام
پل گاومیشان دره شهر ایلام
مدت ويدئو : 04:39
بازدید : 748
تنگه بند بریده هراز
تنگه بند بریده هراز
مدت ويدئو : 1:17
بازدید : 310
آرامگاه باباطاهر
آرامگاه باباطاهر
مدت ويدئو : 02:26
بازدید : 2920
همه ...
آب انبار های کریمخانی
آب انبار های کریمخانی
مدت پادکست : 3:19
بازدید : 787
برج اخنگان
برج اخنگان
مدت پادکست : 1:25
بازدید : 691
حمام گرده
حمام گرده
مدت پادکست : 5:10
بازدید : 962
کاروانسرا ی یاغمیش عقدا
کاروانسرا ی یاغمیش عقدا
مدت پادکست : 5:42
بازدید : 869
حمام حاج آقا تراب
حمام حاج آقا تراب
مدت پادکست : 2:58
بازدید : 2009
همه ...
خانه و هتل تاریخی بهروزی قزوین
خانه و هتل تاریخی بهروزی قزوین
تعداد تصوير : 8
بازدید : 2333
زیربنای کاخ کشف‌ شده در اصفهان
زیربنای کاخ کشف‌ شده در اصفهان
تعداد تصوير : 12
بازدید : 558
خانه داروغه مشهد
خانه داروغه مشهد
تعداد تصوير : 20
بازدید : 561
پا کنه
پا کنه
تعداد تصوير : 12
بازدید : 1036
گورستان تاریخی خالد نبی
گورستان تاریخی خالد نبی
تعداد تصوير : 16
بازدید : 2729
همه ...