منار میدان کهنه قم

منار میدان کهنه قم

02 بهمن 1397

شهر قم دارای سه «منار» قدیمی است که یکی از این آثار تاریخی ارزشمند «منار میدان کهنه» نام دارد که در جهان عنوان سومین منار و در ایران نخستین منار ساخته شده‌ی موجود را کسب کرده است. در مورد وجه تسمیه پامنار چنین بیان شده است که منار یا مناره اسم مکان از ماده، نور یا نار نیز به معنای محل نور یا آتشگاه و مکان روشنایی است و به بنایی گفته می‌شد که با ارتفاعی بسیار و در عین حال با عرضی کم و باریک آن هم در کنار مساجد و بقعه‌های متبرکه‌ به صورت ستونی بلند و به شکل ساختمانی برج مانند ساخته می‌شد. کاربری و نوع استفاده از پامنارها در دوران مختلف متفاوت بوده است. به عنوان مثال در دوران هخامنشیان و پس از آن، از مناره‌ها برای ارسال پیام و همچنین هدایت و راهنمایی پیک‌ها و چاپارها و مسافرانی که در کنار جاده‌ها بودند استفاده می‌شد. همچنین این بناها برای کمک و راهنمایی کشتی‌ها در بندرها نیز مورد استفاده قرار می‌گرفت؛ به گونه ای که با روشن کردن آتش روی مناره‌ها، به این مهم می‌پرداختن این در حالی است که با ظهور اسلام در ممالک اسلامی از این مناره‌ها به عنوان جایگاه موذن جهت گفتن اذان استفاده می‌شد. به همین دلیل منارهای جدیدی با مصالحی همچون آجر و سنگ ساخته شده است تا در ایجاد توازن ساختمان مساجد و معابد بزرگ، نقش مهمی را ایفا کند. «ماذنه» یا «گلدسته»، همین مناره‌ها است که در دوران اسلامی به این نام‌ها شهرت یافته است. پامنارهای قم، در محله‌ای به نام «میدان کهنه‌»، در فاصله‌ای بین محله‌ی «چهارمردان» و «مسجد جامع» این شهرستان قرار گرفته و از جاذبه‌های تاریخی و گردشگری شهر قم به ‌شمار می‌رود. متاسفانه بر اثر گذشت زمان و وقوع حوادث طبیعی، از این آثار ارزشمند تاریخی ایران تنها بخش کوچکی برجای مانده است و قسمت اعظم آن از بین رفته است؛ این در حالی است که تزئنیات گچبری ظریف و هنرمندانه‌ی آن، با گذشت زمان بسیار، همچنان دیدنی و مثال‌زدنی است. مناره‌ی میدان کهنه‌ی قم، قدیمی‌ترین مناره‌ای است که در حال حاضر در ایران وجود دارد. در کتاب «گنجینه‌ی آثار قم»، نویسنده معتقد است که منار میدان کهنه در واقع، مناری است که در سال ۲۹۱ هجری قمری، در مرکز شهر جدید اسلامی و شهر قدیمی کمیدان احداث شده است. در واقع، گروهی از محققین و باستان‌شناسان مناره‌ی شوش و مناره‌ی مسجد تاریخانه‌ی دامغان را از نخستین مناره‌های ساخته شده در ایران می‌دانند و پس از آن منار میدان کهنه‌ی شهر قم را از کهن‌ترین مناره‌هایی معرفی می‌کنند که در کشور وجود دارد. با توجه به کتیبه‌ی سنگی به سال ۹۳۶ هجری قمری که در منار میدان کهنه قرار داشت، «منار چهار سو»، نام دیگر این اثر تاریخی است که سازندگان آن را با ارتفاعی بالغ بر ۲۴ متر و قطری حدود ۴ متر احداث کرده‌اند. معماری این منار زیبا و قابل توجه بوده و به صورت رگچین آجری درست شبیه اکثر مناره‌هایی که در دوران سلجوقیان ساخته می‌شد، احداث شده است. منار با دو راه‌پله‌‌ به شکل مارپیچ و به صورت رفت و برگشتی با تعداد ۶۳ پله ساخته شده که امروزه یکی از این راه‌ها به فضای داخلی مسجد فعلی که به «مسجد میدان کهنه» شهرت دارد و دیگری به سمت پشت بام محدود می‌شود. با درنظر گرفتن سبک معماری انجام شده و نیز اسلوب آجرکاری در این اثر تاریخی، شباهت بسیاری در این منار با «منار مسجد میدان ساوه» و همچنین «مناره‌ی آجری خرم‌آباد»، که هر دو متعلق به قرن پنجم هجری قمری است، مشاهده می‌شود. این منار قدیمی نیز همانند دیگر مناره‌های هم دوران خود دارای کتیبه‌ای آجری در بخش تاج بنا بوده که متاسفانه با گذر زمان از بین رفته است. البته ناگفته نماند که قسمت‌های برجای مانده از این میراث ملی که پیش‌تر خساراتی به خود دیده بود، در سال ۱۱۹۱ هجری قمری با پیگیری و دستور یکی از امیران زند مورد ترمیم و تعمیر قرار گرفته است و مأذنه‌ی امروزی نیز که بعدها به آن افزوده شده است، تنها نیم قرن از تاریخ آن می‌گذرد. با توجه به معماری مناره میدان کهنه، قدمت این اثر تاریخی به اواسط قرن پنجم هجری بازمی‌گردد. این منار قدیمی رخدادهای تاریخی متعددی را به نظاره نشسته است که می‌توان به اشغال شهر قم در طی جنگ جهانی اول توسط نیروهای خارجی اشاره کرد. در این زمان گلوله‌هایی از توپ به بدنه‌ی مناره شلیک شده که هنگام ورود نیروهای خارجی برای ایجاد رعب و وحشت در بین مجاهدین انجام شده است. منار میدان کهنه در شهر قم، یکی از آثار تاریخی ارزشمند ایران است که در آذر ماه سال ۱۳۸۰ به ثبت ملی رسیده است.


يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.
 
کوه قلعه
کوه قلعه
مدت ويدئو : 01:46
بازدید : 839
گلشن دولت آباد  یزد
گلشن دولت آباد یزد
مدت ويدئو : 05:13
بازدید : 1045
خانه یغمایی های شاهرود
خانه یغمایی های شاهرود
مدت ويدئو : 03:38
بازدید : 2164
حمام قلعه
حمام قلعه
مدت ويدئو : 02:38
بازدید : 3910
همه ...
برج تاریخی شاطر
برج تاریخی شاطر
مدت پادکست : 1:39
بازدید : 776
قلعه شاخ
قلعه شاخ
مدت پادکست : 1:52
بازدید : 1176
قلعه والی
قلعه والی
مدت پادکست : 2:18
بازدید : 1166
کتیبه خشایارشاه روی دیوار قصروان ترکیه
کتیبه خشایارشاه روی دیوار قصروان ترکیه
مدت پادکست : 1:32
بازدید : 318
برم دلك
برم دلك
مدت پادکست : 3:14
بازدید : 538
همه ...
خانه صیفور قاسمی
خانه صیفور قاسمی
تعداد تصوير : 16
بازدید : 456
گراند هتل قزوین
گراند هتل قزوین
تعداد تصوير : 4
بازدید : 1384
کاخ امیرآباد زواره
کاخ امیرآباد زواره
تعداد تصوير : 16
بازدید : 2624
گورستان ارامنه مشهد
گورستان ارامنه مشهد
تعداد تصوير : 12
بازدید : 2361
گنبد کبود و برج مدور مراغه
گنبد کبود و برج مدور مراغه
تعداد تصوير : 8
بازدید : 3632
همه ...