تاریخچه صنعت نفت ایران

تاریخچه صنعت  نفت ایران
28.6

15 مهر 1397

در سال 1908 نفت در خاورمیانه برای اولین بار در ایران و در شهر مسجد سلیمان كشف شد و بعد از آن در دیگر كشورهای خاور میانه نفت كشف شد. امروزه بزرگترین منابع نفتی جهان در خاورمیانه، ایالات متحده امریكا، آفریقای شمالی و روسیه است. صنعت نفت در جهان تاریخی بسیار كهن دارد و قدیمی ترین تمدنی كه تا به حال شناخته شده در دره های نیل، دجله و فرات و در چین بوده است. اسناد تاریخی و كاوشهای باستان شناسی نشان می دهد كه مردم مزبور از كهنترین روزگاران نفت را می شناختند. چهار هزار سال قبل از میلاد مسیح مردم دجله و فرات قیر را به عنوان ملاط ساختمانها به كار میبردند.در ایران كاوشهای باستان شناسی معلوم داشته كه ساكنین كشور ما از 5 تا 6 هزار سال پیش قیر را به عنوان ملاط در ساختمان و یا برای نصب و بهم چسباندن جواهرات و اندود كردن كشتیها بكار میبردند. مدت زمان مدیدی، مورد استعمال نفت فقط برای مصارف خانگی و یا به عنوان چرب‌كننده‌ها بود، اما از آغاز قرن شانزدهم میلادی روز به روز موارد استعمال آن رو به افزایش نهاد تا اینكه در سال 1854 دو نفر داروساز وجود یك فراكسیون سبك قابل اشتعال را در روغن زمینی تشخیص دادند و همچنین به كمك تقطیر ، مواد دیگری بدست آوردند كه برای ایجاد روشنایی بكار می‌ رفت. بر اساس این كار آزمایشگاهی بود كه بعدا دستگاههای عظیم تصفیه نفت طرح‌ریزی و مورد بهره برداری قرار گرفت. اولین چاه نفت در دنیا در شهر پنسیلوانیا بنام تیستوسوپل امریكا توسط شخصی به نام ادوین دریك در سال 1859 حفر شد. عمیقترین چاه در دنیا چاهی در لویزینای امریكاست كه 6500 متر عمق دارد. در سال 1908 نفت در خاورمیانه برای اولین بار در ایران و در شهر مسجد سلیمان كشف شد و بعد از آن در دیگر كشورهای خاور میانه نفت كشف شد. امروزه بزرگترین منابع نفتی جهان در خاورمیانه، ایالات متحده امریكا، آفریقای شمالی و روسیه است. تاریخچه استخراج نفت در ایران: صنعت نفت ایران نیز از سال 1908 پس از هفت سال تفحص مكتشفین و كشف نفت در مسجدسلیمان واقع در دامنه جبال زاگرس، پا به عرصه وجود گذاشت. صنعت نفت به عنوان پیشران اقتصاد كشور دارای جایگاه ویژه ای است كه داشتن نقش اساسی درتحقق اهداف كلان اقتصاد ملی در افق چشم انداز 20 ساله، موتور محركه اقتصاد ملی، پیشبرد دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و تضمین امنیت ملی كشور از طریق توسعه همكاری ها و تعاملات منطقه ای و بین المللی از ان جمله است. ضمن آنكه سهم 28 درصدی در تولید ناخالص داخلی كشور، سهم 84 در‌صدی از در‌آمد ارزی كشور، سهم بیش از 95 در‌صدی در تامین انرژی اولیه مورد نیازكشور غیرقابل انكار است. صنعت نفت یكی از اصلی ترین مزیت های اقتصاد ایران به شمار می رود به طوریكه بخش عمده ای از بودجه كل كشور از بخش نفت تامین می شود. بنابراین مناسب است كه با تكیه بر آن ضمن حفظ استقلال بودجه كشور از درآمد های نفتی، زمینه توسعه اقتصادی پایدار را فراهم نمود. ایران با داشتن بیش از 151 میلیارد بشكه ذخیره قابل استحصال هیدروكربور مایع و همچنین 33.1 تریلیون مترمكعب ذخیره قابل استحصال گاز طبیعی، یكی از عمده¬ترین كشورهای تامین كننده انرژی جهان است و با توجه به عمر باقیمانده از ذخایر نفت و گاز كشور این جایگاه حفظ خواهد شد. در این میان می توان به سه مشخصه مهم اشاره كرد: •موقعیت ممتاز و استثنایی ایران به لحاظ تأمین امنیت انرژی جهان •قرار گرفتن كشور در مركز بیضی انرژی (این بیضی شامل 70 درصد منابع نفت و 40 درصد ذخایر گاز جهان می باشد). •قرار گرفتن كشور ایران در محلّ تلاقی سه قارة آسیا، آفریقا و اروپا در فرایند حركت به سمت تعالی در صنعت نفت اقدامات زیادی در قالب برنامه های راهبردی ، بلند مدت و میان مدت تدوین شده است كه در هر یك به نوعی برای طی شدن این مسیر در حوزه نفت مباحث و سرفصل های مشخصی تعریف گردیده است: •چشم انداز جمهوری اسلامی ایران در 1404 هجری شمسی •سیاست‌های كلی ابلاغی مقام معظم رهبری در بخش نفت و گاز •چشم انداز صنعت نفت و گاز ایران در افق 1404 •اهداف كلی توسعه بخش نفت و گاز در برنامه چهارم توسعه •سیاستهای وزارت نفت در جهت تحقق اهداف سند چشم¬انداز بررسی شاخص های حوزه نفت نشان دهنده آن است كه حركت رو به رشد این صنعت در ابعاد مختلف محقق شده است و می تواند نوید بخش شرایط مطلوب درسالهای آتی باشد. اكتشاف نفت و گاز در حقیقت پایه و پشتوانه فعالیت های بعدی در زنجیره ارزش نفت و گاز است. بررسی اكتشافات عمده نفت و گاز در 30 سال اخیر نشان دهنده آن است كه در دهه دوم انقلاب اسلامی و پس از اتمام جنگ تحمیلی، آهنگ فعالیتهای اكتشافی در كشور به تدریج سرعت گرفت و امكانات بیشتری به آن تخصیص داده شد. كشف میدان گازی پارس جنوبی كه یكی از بزرگ ترین منابع گازی جهان به شمار می رود، كشف میدان های عظیم نفتی آزادگان و یادآوران و میدان گازی تابناك، از مهم ترین دستاوردهای فعالیتهای اكتشافی در سالهای پس از انقلاب اسلامی می باشند. در همین حال با توجه به ضرورت تسریع در اجرای عملیات اكتشافی نفت، در سالهای اخیر برای استفاده از همكاریهای فنی شركتهای خارجی در عملیات اكتشاف نواحی مشخص، اقدامات گسترده‌ای به عمل آمد. بخشی از نتایج حاصل از این فعالیت ها در مقایسه ذخایر نفت و گاز در سالهای قبل و بعد از انقلاب اسلامی ظهور پیدا می كند. با وجود برداشت 30 ساله از ذخایر هیدروكربور مایع كشور در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی، میزان این ذخایر در نتیجه انجام فعالیتهای اكتشافی افت بسیار كمی داشته است، كه این امر نشان‌دهنده برداشت صیانتی از میادین نفتی است به گونه¬ای كه با در اختیار داشتن 137 میلیارد بشكه ذخیره قابل استحصال هیدروكربور مایع (نفت خام، مایعات و میعانات گازی) در ابتدای سال 1387 و 61/29 تریلیون مترمكعب ذخیره قابل استحصال گاز طبیعی در ابتدای سال 1387 جایگاه ویژه¬ای برای ایران در جهان بخصوص در حوزه انرژی ترسیم می¬كند. این در حالی است كه طی سه دهه اخیر 4/36 میلیارد بشكه نفت خام و 2194 میلیارد مترمكعب گاز طبیعی استخراج شده است. این جایگاه به سهولت و بدون تلاش وافر حاصل نشده است. همزمان با گسترش فعالیتهای اكتشافی و افزایش ذخایر نفت و گاز كشور در سالهای پس از انقلاب اسلامی، تلاش چشمگیر در توسعه میادین نفت و گاز همراه با توجه ویژه به توسعه میادین مشترك با كشورهای همسایه، از طریق عقد قراردادهای بیع متقابل و فاینانس و همچنین از محل منابع داخلی به عمل آمد. با انجام پروژه های نگهداشت توان تولید، اجرای طرحهای توسعه میادین نفتی، احداث و اصلاح كارخانجات نمكزدایی و نیز انجام طرح های تولید صیانتی از مخازن شامل برنامه های تزریق گاز و آب به میادین نفتی، علاوه بر جبران افت طبیعی تولید مخازن، تلاش فراوان در زمینه تولید نفت خام انجام گرفت. در كنار تلاش و مساعی مجدانه جهت افزایش توان تولید حامل¬های انرژی, مدیریت مصرف نیز از اهمیت ویژه¬ای برخوردار است. این اهمیت با توجه به حوزه پالایش و پخش فرآورده¬های نفتی نمود ویژه¬ای پیدا می¬كند. اگرچه توسعه توان پالایشگاهی كشور در تولید فرآورده های نفتی یكی از اولویت های مهم صنعت نفت تلقی می شود اما بررسی تحولات سالهای اخیر نشان دهنده آن است كه عدم توجه به مدیریت مصرف می تواند به اتلاف منابع انرژی منجر شود. یكی از اقدمات مهم در این حوزه بهینه سازی مصرف انرژی از طریق ایجاد سامانه كارت هوشمند سوخت است. ایجاد سامانه كارت هوشمند سوخت در اجرای طرح عظیم سهمیه بندی بنزین، بزرگترین پروژه فناوری اطلاعات (IT) كشور محسوب می گردد. اجرای این طرح در سال 1386، باعث جلوگیری از مصرف بی رویه بنزین و ایجاد الگوی بهینه مصرف فرآورده های نفتی بوده و اقدامی مهم در راستای مدیریت مصرف سوخت به شمار می رود كه از جمله نتایج آن صرفه جویی بیش از 5.8 میلیارد دلار در 22 ماهه نخست سهمیه بندی بود. سیاست مدیریت مصرف, در قالب تغییر حامل¬های انرژی نیز نمود پیدا كرده است. سیاست انرژی كشور براساس بهره گیری هر چه بیشتر از منابع گاز طبیعی و افزایش سهم گاز در سبد مصرفی حامل های انرژی از طریق توسعه ظرفیت تولید و توسعه شبكه های انتقال و گازرسانی و نیز ارتقای جایگاه ایران در صادرات گاز به بازارهای بین المللی شكل گرفته است. در سالهای قبل از انقلاب اسلامی استفاده از گاز طبیعی در بخش خانگی و تجاری و حتی صنایع بسیار محدود بوده و مجموع مشتركین این شركت به بیش از 50 هزار مورد نمی‌رسید. مصرف كنندگان داخلی گاز طبیعی تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، یك واحد پتروشیمی و معدودی شهر و یك روستا بوده است. مجموع شبكه گاز شهری احداث شده تا پایان سال 1357 برابر با 2050 كیلومتر بود. در حالی كه مجموع شبكه‌های توزیع گاز كشور در پایان سال 1387 به 160079 كیلومتر رسیده است. تا سال 1357 در مجموع 5 شهر و یك روستا تحت پوشش شبكه گازرسانی قرار داشتند كه در پایان سال 87 به ترتیب بالغ بر 744 شهر و 7364 روستا گردیده است. در این میان دوران دفاع مقدس و اقدامات انجام شده برای بازسازی ویرانی¬های آن, گوشه¬ای از كارنامه درخشان صنعت نفت است. با توجه به ویژگی تاسیسات نفتی از نظر كسب درآمدهای ارزی و تامین سوخت و انرژی مصرفی بخش های مختلف اقتصادی، همزمان با شروع جنگ تحمیلی این تاسیسات همواره هدف تهاجم و بمباران های دشمن قرار گرفت و خسارات زیادی به آنها وارد آمد یكی از مقاطع حساس و حیاتی در صنعت نفت، حماسه دوران دفاع مقدس بود كه از یك سو وظیفه خطیر تداوم تولید و تامین نیاز مردم و اقتصاد را به محصولات این صنعت برعهده داشت و از سوی دیگر به بازسازی و مقابله با ویرانی های حاصل از حملات دشمن می پرداخت. در سالهای پس از دفاع مقدس این فرصت حاصل شد كه به صورت بنیادی بسیاری از این تخریب ها بازسازی و مرمت شود. به منظور پاسخگوئی به نیازهای فوری ناشی از خسارات وارده، ستاد بازسازی وزارت نفت و به تبع آن ستادهای بازسازی در شركت های تابعه ایجاد گردید. این فداكاری¬ها باعث شد اكنون با گذشت سه دهه از عمر انقلاب شكوهمند اسلامی, صنعت نفت جمهوری اسلامی ایران یكی از صنایع پیشرو, كارآمد و دارای دانش فنی روز باشد. واژه نفت: ریشه واژه نفت در زبان فارسی به طور یقین مشخص نیست. به عقیده زبان شناسان نفت از كلمه اوستایی (نپتا) گرفته شده است كه كلدانیان و اعراب آن را از زبان مادی گرفته و (نفتا) خوانده اند. پترولیوم (petroleum) واژه ای لاتین هم ارز نفت است كه از دو كلمه پترا (petra) به معنی سنگ و (oleum) به معنی روغن گرفته شده است .پترولیوم در واقع در مواد هیدروكربنی است كه به صورت طبیعی عمدتاً در سنگ های رسوبی واقع می گردد. پترولیوم می تواند به صورت فازهای مختلف، از جمله فاز گازی، نظیر گاز طبیعی (natural gas)، فاز مایع، نظیر نفت خام (crude oil) و فاز میـدان‎های گازی زاگرس را می‎توان به دو واحد بزرگ « گروه دهــرَم » و « جوان‎تر از دهرَم » تقسیم كرد. میدان‎های گازی گروه دهرَم سازندهای فراقون، دالان، كنگان ، بیشتر از نوع میدان‎های بسیار عظیم و عظیم‎اند كه از آن جمله می‎توان به ذخایر پارس جنوبی، پارس شمالی، كنگان، نار، آغار، دالان، وراوی اشاره كرد. مهم‎ترین میدان‎های گازی جوان‎تر از دهرَم عبارتند از: میدان‎های تنگ بیجار در سازند سروك، سرخون در سازند جهرم و عضو گوری، گورزین در سازند آسماری، سَلَخ در سازندهای سروك و فهلیان، گشوی جنوبی در سازندهای سروك، پایده و آسماری، سورو در سازندهای گدوان و داریان.در ایران مركزی در حوضة قم، در دو میدان نفتی به نام‎های « البرز » و « سراجه » سازند آهكی قم سنگ مخزن است كه تاكنون 9 حلقه چاه اكتشافی در آن حفر شده است. ذخیرة خارج شده از میدان البرز در حدود 20 میلیون بشكه بوده است. در فوران چاه شمارة 5 این میدان، كه اولین چاه به نفت رسیده در این میدان است، برای مدت سه ماه، روزی 80000 بشكه نفت از این چاه فوران كرده است. میدان گازی سراجه كه در خاور قم و در جنوب خاوری تاقدیس البرز قرار دارد، تاقدیسی با ذخیرة گازی در حدود 3/0 تریلیون فوت مكعب است. دو منطقه كپه داغ هم منابع هیدروكربنی به صورت گاز در مخازن خانگیران وجود داردنفت خام به جهت وجود تركیبات گوگرد بوی نامطلوبی دارد.


يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.
 
انواع منسوجات هوشمند
انواع منسوجات هوشمند
مدت ويدئو : 02:24
بازدید : 436
بخاری های گازی
بخاری های گازی
مدت ويدئو : 02:30
بازدید : 813
پیکر تراشی غزال چوبی
پیکر تراشی غزال چوبی
مدت ويدئو : 6:24
بازدید : 1800
جدا کردن پوست باقالا
جدا کردن پوست باقالا
مدت ويدئو : 01:23
بازدید : 214
سوخت های فسیلی
سوخت های فسیلی
مدت ويدئو : 03:23
بازدید : 7667
همه ...
نقش جمعیت در مصرف آب
نقش جمعیت در مصرف آب
مدت پادکست : 3:09
بازدید : 256
آجر کاری
آجر کاری
مدت پادکست : 1:43
بازدید : 352
شیشه
شیشه
مدت پادکست : 2:24
بازدید : 1602
کتاب جام جم
کتاب جام جم
مدت پادکست : 2:04
بازدید : 759
کتاب صنایع دستی  ایران
کتاب صنایع دستی ایران
مدت پادکست : 3:40
بازدید : 250
همه ...
مس کهک
مس کهک
تعداد تصوير : 9
بازدید : 544
کوارتز
کوارتز
تعداد تصوير : 16
بازدید : 1415
کسوف
کسوف
تعداد تصوير : 5
بازدید : 1276
طلای سولفید پایین آساگی
طلای سولفید پایین آساگی
تعداد تصوير : 9
بازدید : 1045
چرتکه
چرتکه
تعداد تصوير : 8
بازدید : 2256
همه ...