امامزاده ابواحمد بن محمد حنفیه (علیه السلام)

امامزاده ابواحمد بن محمد حنفیه (علیه السلام)
12.5

03 شهريور 1397

آستان مقدس امامزاده شاهزاده ابواحمد بن محمد حنفیه (علیه السلام) ـ قم آستان امامزاده احمد بن محمد حنفیه مربوط به سدهٔ ۸ تا ۱۰ ه‍.ق است و در شهر قم، خیابان پانزده خرداد واقع شده است. این اثر در تاریخ ۲ آبان ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۷ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. چهار امامزاده در شهر قم به نام شاهزاده احمد شهرت دارند که هر کدام دارای بقعه و مزار جدا می باشند: 1ـ امامزاده احمد در جوار شاه حمزه (علیه السلام). 2ـ امامزاده احمد واقع در بلوار 15 خرداد نرسیده به شاه سیدعلی که معروف به احمد میامی و ابواحمد و از نوادگان محمدبن حنفیه است. 3ـ امامزاده احمد (علیه السلام) واقع در خاکفرج. 4ـ امامزاده احمدبن قاسم واقع در فلکه امامزاده قاسم دروازه قلعه درباره اجداد این امامزاده اختلاف نظر است. بعضی او را از فرزندان موسی به جعفر (علیه السلام) و برخی وی را از نوادگان امام جعفرصادق (علیه السلام) می دانند. حسن قمی نویسنده کتاب تاریخ قم و شیخ عباس قمی در کتاب منتهی الامال او را از فرزندان امام صادق (علیه السلام) می خوانند. ابو احمد محمد بن محمد حنفیه كه با تخفیفی بنام احمد بن محمد حنفیه خوانده و شهرت یافته است و در لوح مزار نام او (احمد بن محمد بن حنفیه) ضبط شده كه البته تعیین این نام بدون ماخذ و شاید ناشی از اشتباه كنیه با اسم بوده و به جای ابو احمد، احمد ضبط شده كه نسب دقیق این امامزاده خواهد آمد. در كتاب انجم فروزان به نقل از تاریخ قم نوشته شده كه «دیگر از اعقاب محمد بن حنفیه كه به قم آمدند ابواحمد عبیدالله بن احمد بن جعفر بن عبدالله بن محمد حنفیه بن امام علی (علیه السلام) بوده است و از ابوالقاسم محمدی روایت می كند كه ابواحمد مزبور از كوفه به قم آمد و در این شهر ساكن شد و همچنان بود تا اینكه وفات یافت و او را به مقبره مالك آباد در قبه آجریه ای كه نزدیك آن بر مردگان نماز می گذاردند به خاك سپردند و از او عقبی باقی نماند»؛ اما متأسفأنه مرحوم فیض مسامحه ای در نقل عبارات ترجمه تاریخ قم نموده تا بتواند قول خود را ثابت نماید. وی از قول ترجمه تاریخ قم می نویسد: ابواحمد محمد بن عبدالله بن جعفر بن عبدالله بن جعفر بن محمد حنفیه بن امام علی (علیه السلام) در قم ساكن و رحلت نمود و در مالك آباد مدفون می باشد و اگر هم قائل شویم كه مدفون در این بقعه جناب ابواحمد محمد بن علی بن عبدالله بن جعفر بن عبدالله بن جعفر بن محمد حنفیه بن امیرالمؤمنین (علیه السلام) باشد كما اینكه مرحوم فیض در جلد دوم گنجینه آثار قم صفحه 611 به این مطلب اعتراف كرده، بعید است؛ زیرا مؤلف ترجمه تاریخ قم وی را فوت شده در شهر ری دانسته و از نقل جسد وی به این شهر هیچ اشاره ای ننموده؛ لذا باید نتیجه گرفت كه مدفون در این بقعه سید جلیل القدر دیگری می باشد؛ از این روست که دانشمند فرزانه آقای مدرسی طباطبائی در كتاب تربت پاكان می فرماید: «در كتاب تاریخ قم صفحه 228 از مقبره ابوالعباس احمد بن محمد بن حسین بن علی بن امام زین العابدین (علیه السلام) در قرب مشهد علی بن حسن علوی عریضی «علی بن جعفر مشهور» نزدیك نهر سعد یاد می شود و نهر سعدآباد از رودخانه روبروی كمیدان جدا می شده و بر اراضی جمر و سعدآباد می گذشته و تا نزدیك درب ری كه پیرامون سعدآباد بود می رسیده است. پس آن مقبره در پیرامون همین جا بوده و می تواند همین مزار ابوالعباس احمد بن محمد باشد كه به مرور زمان ابواحمد بن محمد دگرگونی یافته و سپس با نگریستن به ترجمه كتاب تاریخ قم او را همان احمد بن محمد كه در ری درگذشت پنداشته و نام او را بر لوح مزار نگاشته باشند» در جواب مرحوم مدرسی باید گفت: اولاًـ كلمه نزدیك كه در عبارت تاریخ قم قید شده اشاره به همین بقعه ای كه در مقابل بقعه منسوب به علی بن جعفر (علیه السلام) است می باشد؛ زیرا فاصله بقعه ابواحمد میانی با علی بن جعفر (علیه السلام) حدوداً یك كیلومتر است پس اطلاق قرب بر این مكان صحیح نیست و در جای خود معلوم شد كه ابوالعباس احمد در بقعه شاه ابراهیم مدفون می باشد. ثانیاًـ در كتاب تاریخ قم صفحه 234 مدفون بودن ابواحمد عبدالله بن احمد بن جعفر بن عبدالله بن محمد حنفیه تصریح شده و از طرفی در لوح مزار وی ابواحمد محمد بن علی بن عبدالله بن جعفر الثانی قید گشته و با هم تفاوتی فاحش دارد؛ لذا برای توجیه این دو عبارت باید گفت: دو تن از احفاد محمد حنفیه یكی به اسم ابواحمد عبیدالله و دیگری ابواحمد محمد بن عبدالله در این بقعه مدفون می باشند به دلیل اینكه گفتار تاریخ قم تصریح به مدفون بودن ابواحمد عبیدالله بن احمد بن جعفر بن عبدالله بن محمد حنفیه دارد؛ كما اینكه منظور از ناقل خبر هجرت شاهزاده ابواحمد عبیدالله كه گفته شد ابوالقاسم محمدی همان فرزند شاهزاده سید علی می باشد كه احوالش سابقاً نگارش یافت. وی از شیوخ و معمرین سادات محمدیه بود و از جمله كسانیكه به حال طایفه خود بصیر و بینا بوده شمرده می شده و اینكه برای عبدالله بن محمد حنفیه عقبی فرض ننموده به اجماع علماء انساب صحیح می باشد و مؤلف كتاب «تهذیب الانساب» و غیره به آن اشاره نموده اند و از طرفی هم در كتاب انساب مجدی صفحه 227 ورود ابواحمد محمد بن عبدالله الثانی به قم تصریح شده و نسل وی از پسرش ابوطاهر احمد بوده كه منقرض گشته است؛ لذا عقیده نگارنده این كتاب با تحقیقاتی كه مبذول داشته و با تطبیق لوح مزار كه تصریح به مدفون بودن ابواحمد محمد دارد مدفون در این بقعه را اولاً: ابواحمد عبیدالله بن احمد بن جعفر بن عبدالله بن محمد بن حنفیه بن امام امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) دانسته و ثانیاً: مدفون دیگر را ابواحمد محمد بن عبدالله بن جعفر بن عبدالله بن جعفر بن محمد حنفیه بن امام امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) می داند كما اینكه احتمال دوم اقرب به صواب است و عقیده ابتدائی مرحوم فیض بوده؛ زیرا چنین می توان استدلال كرد كه منظور از تاریخ قم هم همین ابواحمد محمد بوده؛ ولی مسامحه ای از طرف مترجم یا از خود مؤلف در سلسله نسب وی اتفاق افتاده و از طرفی هم ناقل این خبر یعنی ابوالقاسم حمزه فرزند شاه سیدعلی خواسته در مورد فرزندان اجداد خود اطلاعاتی دهد كه از جمله عقب نداشتن عبدالله بن جعفرالثانی از فرزندان وی محمد و انقراضش از ابوطاهر احمد بود كه مؤلف كتاب مجدی به آن اعتراف كرده و از طرفی هم این نسب نامه با لوح مزار كنونی تطبیق دارد و مدفون در این بقعه را باید ابواحمد محمد بن عبدالله بن جعفر بن عبدالله بن جعفر بن محمد حنفیه بن امام امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) دانست. پاره ای از حالات محمد حنفیه و ذكر فرزندان و احفاد وی: مادر جناب محمدخوله بنت جعفر بن قیس بن مسلم بن عبدالله بن ثعلبه بن یربوع بن ثعلبة بن الدئل بن حنفیة بن الجیم بود؛ چون نام قبیله مادر او حنفیه بود؛ لذا او را بنام قبیله مادر او حنفیه خواندند. حكایت كرده ابن كلبی از خراش بن اسماعیل كه خوله را قومی از عرب در خلافت ابی بكر اسیر گرفته و اسامه بن زید بن حارثه او را بخرید و به امیرالمؤمنین (علیه السلام) فروخت. چون صورت حال او را امیرالمؤمنین (علیه السلام) دانست او را آزاد كرد و بعداً وی را به زنی اختیار نمود كه از وی جناب محمد به دنیا آمد. به هر حال جناب محمد بن حنفیه بعد از حضرت امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) اكبر اولاد ذكورحضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) بوده است. در كتاب عمدة الطالب است كه محمد حنفیه در ماه ربیع الاول سال 81 هـ.ق در سن شصت و پنج سالگی از دنیا رفت؛ بنابراین ولادتشان در سال شانزده هجری بوده و اضافه می نماید: لم یجتمع اسم رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) و كنیته لاحد غیره و جماعت كیسانیه او را مهدی آخرالزمان می دانند و می گویند آن بزرگوار در كوه رضوی غایب شده و بعضی از كیسانیه اعتقادشان این بود كه بعد ازامام حسن و امام حسین (علیهما السلام) او خلیفه بود. مرحوم شیخ عباس قمی در كتاب منتهی الامال می نویسد كه در بعضی از روایات است كه رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) امیرالمؤمنین (علیه السلام) را به میلاد محمد حنفیه بشارت داد و نام و كنیه خود را عطای او نمود و شیخ عباس قمی اضافه می كند كه محمد در زمان حكومت عمربن الخطاب متولد شد و در ایام عبدالملك بن مروان وفات كرد و سن او را شصت و پنج سال گفته اند و در موضع وفات او اختلاف است. به قولی در طائف و به قولی دیگر در مدینه وفات كرد و او را در بقیع به خاك سپردند. محمد مردی عالم و شجاع و نیرومند و قوی بود نقل شده كه وقتی زرهی به خدمت امیرالمؤمنین (علیه السلام) آوردند یكی از آن درعها از اندازه قامت انسان بلندتر بود. حضرت فرمود: تا مقداری از دامان آن زره را قطع كنند، محمد دامان زره را جمع كرده و از آنجا كه امیرالمؤمنین (علیه السلام) علامت نهاده بود به یك قبضه گرفت و مثل آنكه بافته حریر را قطع كنند دامنهای درع آهنین را از هم پاره و درید و كثرت شجاعت و دلیری او از ملاحظه جنگ جمل و صفین معلوم می شود. در كتاب كشف الغمه نوشته شده است كه به جناب محمد حنفیه گفتند: كه پدر بزرگوارت امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) تو را به میدان روانه می كند و بخل می نماید در فرستادن حسن و حسین (علیهما السلام) به میدان جنگ؟ محمد در جواب گفت: هما عیناه و انا یده و الانسان یقی عینیه بیده؛ یعنی حسن و حسین دو چشم پدرم و من مانند دست اوهستم. بدیهی است كه انسان چشم خود را بهتر از دستش نگه می دارد. بار دیگر این سخن را به وی گفتند در جواب فرمود: انا ولده و هما ولداً رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) یعنی من فرزند علی (علیه السلام) هستم ولی حسن و حسین بچه های رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می باشند باید من را پیش مرگ آنان قرار دهد. به هر حال در تعداد فرزندان آن حضرت میان علما اتفاق نظر است و مرحوم شیخ عباس قمی ودیگر مورخین بیست و چهار فرزند كه چهارده تن از ایشان ذكور و ده تن آنان را مونث می دانند ثبت كرده اند و عقب محمد حنفیه را فقط از دو پسرش بنام علی و جعفر قائل شده اند؛ اما جعفر در یوم حره كه (مسرف بن عقبه) به امر یزید به معاویه اهل مدینه را می كشت به قتل رسید و عقب جعفر را از عبدالله ببتنها نوشته اند و نسل عبدالله مذكور منتهی می شود به عبدالله راس المذری بن جعفر الثانی بن عبدالله بن جعفر بن محمد بن حنفیه است. عبدالله بن جعفر الثانی را شش پسر معقب بود به اسامی: علی، عیسی، جعفر الثالث: اسحاق، ابراهیم و قاسم و نسل علی بن عبدالله راس المذری ابن جعفر الثانی از محمد العوید است و از ایشان ابوالحسن احمد بن قاسم بن محمد العوید و پدر و جد شاهزاده سید علی كه ذكرش گذشته بنام علی بن احمد بن محمد بن علی بن عبدالله بن جعفر الثانی می باشد. و در كتاب انساب مجدی آمده است كه جناب عبدالله الراس المذری را هم یك پسر بنام ابواحمد محمد بوده كه نسل او از فرزندش ابوطاهر احمد بود ولی منقرض گشته و مؤید قول ما كتاب تاریخ قم است و لذا چون در كتب انساب ذكری از آن به میان نیامده بود، جناب مرحوم فیض معتقد به مدفون بودن شخص دیگری در آن بقعه شده و حال آنكه در كتاب انجم فروزان صفحه 146 دقیقاً كلام صاحب تاریخ قم را تأیید می نماید ولی در كتاب دیگرش (گنجینه آثار قم جلد 2 صفحه 611) به استشهاد از كتیبه موجود در بقعه مدفون در آن بقعه را جناب ابواحمد محمد بن علی بن عبدالله دانسته كه در جای خود بحث گردید و عیسی بن عبدالله بن جعفر الثانی را بنو ابی الشوراب می گفتند. و جعفر الثالث بن عبدالله بن جعفر الثانی را چهار پسر به اسامی زید، علی و موسی و عبدالله بود كه بعضی هم قائل به ابراهیم بن جعفر الثالث شده و برای او اعقابی را هم ثابت نموده اند؛ اما شیخ ابونصر بخاری گفته كه جمعی در شیراز و اهواز بدو منتسب می شوند كه نسب ایشان صحیح نمی باشد. «و از بنی علی بن جعفر الثالث است ابو علی محمدی در بصره و او حسن بن حسین بن عباس بن علی بن جعفر ثالث است كه صدیق عمری است». و از نسل عبدالله بن جعفر الثالث، محمد بن علی بن عبدالله المذكور است كه نسل او در قزوین و قم و ری بوده اند؛ اما نسل ابراهیم بن عبدالله بن جعفر الثانی از ابو علی محمد النسابه و عبدالله است كه عقب ابی علی محمد در شام و موصل بوده اند. و از اسحاق بن عبدالله بن جعفر الثانی، علی است كه محمد بن علی بن اسحاق بوجود آمده و سیدثقه ابوالعباس عقیل بن حسین بن محمد بن علی بن اسحاق و عبدالله بن جعفر الثانی بن عبدالله بن جعفر بن محمد حنفیه بوده كه فقیه محدث و راوی حدیث بشمار می آمد و از برای اوست كتاب صلوة، كتاب مناسك حج و كتاب امالی را قرائت نمود بر او شیخ عبدالرحمن مفید نیشابوری، و از برای وی عقبی است به نواحی اصفهان و فارس. چون این بقعه در میانه بقاع چهار امامزاده و امامزاده شاه سیدعلی واقع شده است در السنه و افواه مردم به عنوان امامزاده احمدمیانی خوانده می شود و این بارگاه را از آثار قرن دهم هجری نوشته اند. السَّلامُ عَلَیکَ اَیُّهَا السَّیِّدُ الزَّکِیُّ، اَلطّاهِرُ الوَلِیُّ، وَالدّاعِی الحَفِیُّ؛ اَشهَدُ اَنَّکَ قُلتَ حَقّاً، حَقّاً، وَنَطَقتَ حَقّاً وَصِدقاً، وَدَعوتَ اِلی مَولایَ وَمَولاکَ، عَلانِیَةً وَسِرًّا، فازَ مُتَّبِعُکَ، وَنَجا مُصَدِّقُکَ، وَخابَ وَخَسِرَ مُکَذِّبُکَ، وَالمُتَخَلِّفُ عَنکَ، اَشهَد لی بِهذهِ الشَّهادَةِ، لِاَکونَ مَنَ الفائِزینَ بِمَعرِفَتِکَ وَطاعَتِکَ، وَتَصدیقِکَ وَاتِّباعَکَ، وَالسَّلامُ عَلَیکَ یا سَیِّدی وَابنَ سَیِّدی. اَنتَ بابُ اللهِ المُؤتی مَنهُ، وَالمَأخوذُ عَنهُ، اَتَیتُکَ زائِراً، وَحاجاتی لَکَ مُستَودِعةً، وَها اَنَا ذا اَستَودِعُکَ دینی وَاَمانَتی، وَخَواتیمَ عَمَلی، وَجَوامِعَ اَمَلی اِلی مُنتَهی اَجَلی، وَالسَّلامُ عَلَیکَ وَرَحمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُه. *** سلام بر تو ای آقای پاک و پاکیزه و سرور من و ای دعوت کننده (به حق) به مهربانی، گواهی دهم که تو حق گفتی و به حق و راستی سخن کردی و (مردم را) آشکارا و نهان بسوی مولای من و مولای خودت دعوت فرمودی رستگار شد پیرو تو و نجات یافت تصدیق کننده ات و نومید و زیانکار شد تکذیب کننده ات و آنکس که با تو مخالفت کرد گواه باش برای من این گواهی را تا من بوسیله معرفت و اطاعت تو و تصدیق و پیروی کردنت از زمره رستگاران باشم و سلام بر تو ای آقای من و ای فرزند آقای من توئی درگاه خدا که از آن درآیند و (معالم دین را) از آن بگیرند آمده ام به درگاهت برای زیارت و حاجت های خود را به تو سپرده ام و من اکنون به تو می سپارم دینم و امانتم و سرانجام کارهایم و همه آرزوهایم را تا پایان عمرم و بر تو باد سلام و رحمت خدا و برکاتش. آستان امامزاده شاهزاده ابواحمد بن محمدحنفیه (علیه السلام) در شهرستان قم، بخش مرکزی، شهر قم واقع شده است. بنای ساختمان بقعه نسبتاً در وسط صحن قرار دارد كه در جانب شرقی و مدخل آن ایوانچه ایست به دهانه 2/50 متر، عرض 2 متر با جدار ساده سفیدكاری و پوشش مقرنس گچی كه در حسن قطار و زیبائی ممتازند و در داخل هر یك از حوضچه های مقرنس اسامی مقدسات و صلوات بر معصومین گچبری شده بود كه متأسفانه در اثر تعمیرات قابل خواندن نمی باشد و در زیر همین مقرنس همچنانكه در عكس مشاهده می شود كتیبه ای است از كاشی خشتی كه روی آن به خط نستعلیق سفیدی عبارت شاهزاده احمد بن محمدحنفیه نوشته شده است كه یك چنین كتیبه ای هم در جبهه درگاه ورودی صحن از ضلع جنوبی دیده می شود و در جانبین ایوانچه در ایوان كوچك تحتانی دو غرفه بر فراز آنها ساخته شده است كه برای نگهبانی حرم و اسكان خادم بقعه ترتیب داده اند در روی بقعه گنبدی است هرمی مضلع به ارتفاع تقریبی چهار متر که نماسازی آن با جرزهای ساده آجری كه اسپر هر نمائی مزین به كاشیهای الوان و فیروزه ای كه متضمن كتیبه ای به خط بنائی از كاشیهای الوان كه روی بعضی ازآن جملات (الملك لله) یا (لاملك الا لله) و در قسمتی نام مبارك امام متقیان حضرت امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) بطور تكراری دیده می شود و همچنین در اطراف و منتهی الیه عنق گلوبندی است زنجیری كه كلمات سابق الذكر بطور مكرر به چشم می خورد و بدنه هرمی گنبد هم آراسته به كاشیهای دوالی است كه روی هر تركی از بالا به پائین نام جلاله و اسم محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و دو نام علی (علیه السلام) بطورمتعاكس به خط كوفی بنائی مزین گشته است در زیر گنبد روی طاقچه ها كتیبه ای است به عرض 60 سانتیمتر كه بسیار زیبا و با خط برجسته ثلثی كه آراسته به گل و بوته می باشد سوره مباركه (إنا فتحنا) بطوركامل گچبری شده است كه در جا دادن این سوره بدون كم و كاست در این كمربند كمال مهارت فنی استاد آن را نشان می دهد. در كتاب گنجینه آثار قم نوشته شده بنای این بقعه در سال 932 هـ.ق و اصل بناء به امرشاه طهماسب حسینی موسوی صفوی نسبت داده كه الان كاشیهای مربوط به آن تخریب و منهدم گشته است. به هر حال بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران به زعامت امام راحل توجهات زیادی به بقعه مبذول گشته من جمله احداث مدخل بزرگ و اصلی به صحن و حصار اطراف بقعه و مسطح نمودن اطراف صحن و تعمیر بقعه و نصب ضریح آلومینیومی می توان نام برد كه تمام این افعال به زیبائی و توسعه هر چه بیشتر این مشهد منجر گشته. استان قم ـ شهرستان قم ـ بخش مرکزی ـ شهر قم.


يادداشت ها (0 مورد)
براي ثبت نظر و مشاركت در گفتگو ،در سايت ثبت نام نمائيد.
 
مسجد بغدادی
مسجد بغدادی
مدت ويدئو : 02:44
بازدید : 800
آستان امامزاده محمدطاهر (علیه السلام)
آستان امامزاده محمدطاهر (علیه السلام)
مدت ويدئو : 07:06
بازدید : 298
مصلی مشهد
مصلی مشهد
مدت ويدئو : 01:47
بازدید : 381
امامزاده هارون بن موسی (ع)
امامزاده هارون بن موسی (ع)
مدت ويدئو : 05:04
بازدید : 642
امامزاده اسحاق هرند
امامزاده اسحاق هرند
مدت ويدئو : 04:07
بازدید : 1111
همه ...
مسجد مجتهد
مسجد مجتهد
مدت پادکست : 2:46
بازدید : 151
امامزاده جعفر بروجرد
امامزاده جعفر بروجرد
مدت پادکست : 3:43
بازدید : 1608
مسجد امام جمعه، تبریز
مسجد امام جمعه، تبریز
مدت پادکست : 2:16
بازدید : 143
مسجد عتیق تربت جام
مسجد عتیق تربت جام
مدت پادکست : 2:50
بازدید : 725
صحن انقلاب اسلامی حرم مطهر رضوی
صحن انقلاب اسلامی حرم مطهر رضوی
مدت پادکست : 2:43
بازدید : 61
همه ...
باغ و مقبره سیف‌الدوله
باغ و مقبره سیف‌الدوله
تعداد تصوير : 20
بازدید : 406
امام زاده سید فخرالدین احمد (ع)
امام زاده سید فخرالدین احمد (ع)
تعداد تصوير : 8
بازدید : 2599
امامزاده ابواحمد بن محمد حنفیه (علیه السلام)
بقاع متبرکه روستای اهل تسنن عنبران
بقاع متبرکه روستای اهل تسنن عنبران
تعداد تصوير : 16
بازدید : 1632
امامزاده پیر عمر
امامزاده پیر عمر
تعداد تصوير : 11
بازدید : 1718
همه ...